آیا قومیت ابداع شدنی است؟(مجنون آموسی)
یادداشتی بر مقاله « تات ها : مدرنیته و امکان ابداع قومیت»
انسانها همواره بر آن بودهاند که «شباهتها» و «تفاوتها » با سایر هم نوعان خود را بشناسند و از طریق مقایسه خود با آنها جایگاه خود را در جهان اجتماعی مجسم کنند. جوامع انسانی در طول تاریخ دراز خود همواره در مقیاس های مختلفی چون قبیله، قوم ، امت و ملت و ... خود را تعریف کرده اند و این تعریف بر مبنای وجود دیگری استوار بوده است. در انسان شناسی و کلا علوم اجتماعی "خود و دیگری" در قالب مفهوم هویت تعریف می شوند که ممکن است به آن هویت فردی و یا جمعی و اجتماعی و یا به عبارتی هویت خرد و یا کلان اطلاق شود. در اینجا مفهوم هویت کاملا وابسته به موقعیت و شرایطی است که شخص و یا گروه در آن قرار دارد. به این معنا هویت امری کاملا سیال است و ممکن است به سرعت یک فرد از یک موقعیت هویتی به دیگر موقعیت تغییر معنا دهد. کاستلز معتقد است که هویت فرایند ساخته شدن معنا بر پایة یک ویژگی فرهنگی یا یک دسته ویژگیهای فرهنگی که بر دیگر منابع معنا برتری دارند، میباشد. لذا ملاحظه می شود که در فرایند معنایابی یا هویت سازی آنچه که اهمیت اساسی دارد ویژگی های فرهنگی است که به عنوان منابع معنا مطرح هستند. حال در شرایطی که اجماع عمومی بر این است که هویت های اجتماعی چون خویشاوندی و قومیت از هویت های اولیه هستند که اولین فرایندهای معنا از این مجراها به آدم می رسند،. قومیت هویتی جمعی است که حضور عمدهای در تجربه افراد دارد. هویت قومی اغلب وجه مهم و ابتدایی خودِ شناسایی است. هنگامی که قومیت در نظر آدمیان مهم میشود، به راستی اهمیت مییابد. «قومیت به شباهت و تفاوت «ما» و «آنها» متکی است. حال آیا باید این گونه فکر کرد که قومیت در عصری با شرایط تکنولوژیک خاص ابداع می شود؟ آیا صرفا با اتکا بر این نکته است که گروهی از انسان ها تنها در عصری که شرایط آن فراهم شده به عنوان یک قوم مطرح و یا به اصطلاحی ابداع شوند؟ آیا این نادیده گرفتن هزاره ها میراث معنوی نیست؟
گروه های قومی طبق تعریف ماکس وبر از گروه های انسانی با باورهای ذهنی به اجداد مشترک هستند. در انسان شناسی با سه رویکرد به مسئله قومیت مواجه هستیم: بیشتر نظریههای قومیت حول این محور متمرکزند که آیا قومیت پدیدهای مدرن است یا پدیدهای کهن. هرکدام از این دو دسته نظریهها طرفداران خاص خود را دارد. هرکدام جنبههایی از قضیه را مدنظر قرار میدهند و هرکدام عناصری را از قلم میاندازند. کهنگرایان [Primordialists] که نخستین بار توسط ادوارد شیلز به کار برده شد، بر کهن و قدیمی بودن پدیدههایی چون قومیت و ناسیونالیسم تاکید دارند. این مکتب بیشتر در پی شناسایی ریشهها و استحکام وابستگیهای قومی است. طرفداران این مکتب دو ادعای اساسی دارند: اول اینکه این پدیدهها کهن و قدیمیاند و دوم اینکه طبیعی و لذا جهان شمولاند. این رهیافت قومیت را یک ویژگی پیچیده افراد و اجتماعها میداند. از این دیدگاه تقسیمها و تنشهای قومی طبیعی هستند، چه این طبیعی بودن ارثی باشد یا محصول چندین سده . از این منظر میتوان استدلال کرد که قومیت خط پیوستار خویشاوندی است. نظریهپردازان این مکتب بین خویشاوندی و قومیت یک نوع ارتباط میبینند که در قالب زمان خاصی نمیگنجد و قومیت پیوند و احساسی «اصیل»، «ذاتی» و «طبیعی» است. این پدیده همواره در طول تاریخ وجود داشته است و بنابراین نقطة شروع ندارد.
در مقابل رویکرد کهنگرایانه، رهیافت ابزارگرایانه [Instrumentalism] قرار دارد که براین باورند که پدیدههایی به نام ملت، ناسیونالیسم و قومیت محصول دوران مدرناند. رویکرد ابزارگرا قومیت را چونان ابزاری میداند که افراد، گروه ها یا نخبگان برای رسیدن به اهداف خود از آن بهره میگیرند، براین اساس قومیت پیوندی تنگاتنگ با سیاست دارد و در فرایند تلاش برای دستیابی به اهداف (سیاسی) مورد استفاده قرار میگیرد. قومیت اساساً برچسب یا دستهای از نشانهای نمادین است که برای رسیدن به امتیازهای سیاسی به کار گرفته میشود. برطبق این دیدگاه هویت قومی و وابستگی به آن طبیعی و اولیه نیست و در طول زمان و با توجه به اوضاع و شرایط تغییر میکند. این تغییرات نشان میدهند که نمیتوان چنین وفاداریهایی را پدیدهای کهن داشت. قومیت و ملیت محصولات دوران مدرناند و برای دستیابی به اهداف سیاسی و اقتصادی به شیوهای حسابگرانه طراحی شدهاند. این رویکرد برخلاف مکتب کهنگرایی پایه و اساس قومیت را نه ژنتیکی و خویشاوندی, بلکه آن را فرهنگی میداند. به عنوان سنتز این دو رویکرد با رویکرد سومی مواجه هستیم که به رویکرد ساختارگرا معروف است. در این رویکرد قومیت امری ازلی و کهن فرض می شود منتهی مطرح شدن آن را به عنوان ابزاری سیاسی امری مدرن می داند. یکی از هواداران پرنفوذ و تأثیرگذار این رویکرد آنتونی اسمیت است که اعتقاد دارد احساسات ملی و قومیت پدیدهای کهن و قدیمی هستند ولی سیاسی شدن آنها یک حادثه مدرن است و به دوران معاصر برمیگردد. هر کدام از این نظریات در جای خود معتبر و قابل استفاده هستند. آنچیزی را که باید مدنظر داشت این است قوم ها همیشه بوده اند و این طوری نیست که در دوران مدرن ساخته شده باشند. ولی این پذیرفتنی است که معانی متفاوتی از قوم مدنظر بوده باشد. در قرون وسطی به کافران قوم می گفتند که دیگر این معنا از قوم متداول نیست. در حالیکه در دوران کنونی قوم را این گونه تعریف می کنند: گروهی با سنت فرهنگی مشترک و احساس هویتی که آنرا به عنوان یک گروه فرعی از یک جامعه بزرگتر مشخص میکند. اعضای هر گروه قومی از لحاظ ویژگیهای خاص فرهنگی از سایر اعضای جامعه خود متمایز هستند. فردریک بارث در این زمینه مینویسد: واژة گروه قومی در ادبیات انسان شناسی معمولاً به جمعیتی اطلاق میشود که دارای خودمختاری زیادی در بازتولید زیستی خود باشند، ارزشهای فرهنگی بنیادین مشترکی داشته باشند که درون اشکال فرهنگی با وحدت آشکاری گردهم آمده باشند و یک میدان ارتباطی و کنش متقابل بسازند، دارای یک احساس تعلق به یک واقعیت بیرونی باشند که آنها را از دیگران تفکیک کنند.
در مقاله آقای جبار رحمانی تحت عنوان قوم تات: مدرنیته و امکان ابداع قومیت ادعا شده است که در دوران مدرن قومیتی تحت عنوان تات برساخته یا به عبارتی ابداع شده است. برداشتی ساده از این عنوان این است که گروهی دور هم نشسته و فکر خود را روی هم گذاشته و خود را تات نامیده اند. اما این صرفا از عنوان ابتدایی مقاله می آید و نه از محتوای مقاله. هرچند نویسنده سعی بر آن دارد که این شرایط مدرن است که قوم تات را از حاشیه بودگی و نداشتن ارتباط درآورده و بدل به قومی کرده که از وجود همدیگر مطلع شده اند و بدین گونه این قوم ابداع شده است. قومی که به ادعای نویسنده هم زبان مخصوص به خود دارند و هم جمعیتی در حدود بیش از 400 هزار نفر دارند. البته در برخی از جاها این تصور پیش می آید که این قوم در روستاهایی زندگی می کردندکه هیچ ارتباطی با اقوام دیگر نداشته و از این امر مطلع بوده اند که به آنها تات می گویند. از طرف دیگر قدمت این قوم به دوران مادها باز می گردد و تات ها را بازماندگان ماد ها می داند. این سئوال پیش می آید که آیا ما در ایران اقوام ماقبل ماد هم داریم در حالیکه به همه آنها قوم می گوئیم همانند کردها، ترکها، بلوچ ها و .... نکته جالب در استدلال نویسنده ذکر ویزگی های مشترک تات ها است 1) زبان مشترک البته با لهجه های مختلف 2) منشاء وتبار مشترک3) تاریخ و سرنوشت تاریخی مشترک 4) سنت و میراث فرهنگی مشترک. مفهوم ابداع یعنی چیزی که قبلا نبوده و تازه ساخته شده است و همگان از وجود آن مطلع شده اند. آیا ساختن زبانی مشترک برای 400 هزار نفر امری شدنی است؟ در جهان امروزی سعی بسیار شده است تا زبانی واحد ساخته شود که البته با وجود امکانات فراوان موفق نبوده است. آیا برای جمعیت های از هم گسیخته که در نقاط جغرافیایی مختلف زندگی می کرده و به قول نویسنده با هم و حتی با دیگران ارتباطات چندانی نداشته اند ساختن تاریخ و سنت و میراث و سرنوشت مشترک شدنی است؟
از طرف دیگر به نظر می رسد که نویسنده مرز مشخصی بین هویت خواهی و هویت قومی با مسئله قوم بودن قایل نشده اند. تا آنجا که به نظر می رسد هرجا صحبت از قومیت است ناخودآگاه منظور خودآگاهی قومی است. اطلاع پیدا کردن به این هویت که در لایه های تاریخ گم و یا فراموش شده است، به منزله ابداع هویت قومی در نظر گرفته شده است.
مدرنیته و مهمتر از آن جهانی شدن امکاناتی را فراهم آورده است که تراکم آگاهی در بین جماعت های حاشیه ای شکل بگیرد. برساختن و تولید و حتی ابداع یک نوع هویت، شدنی است و موارد بسیاری هم می توان مثال آورد، اما این مسئله در مورد قومیت مصداق ندارد چرا که آنها احیا می شوند و نه ابداع. امروزه بحث نوزایی های قومی یکی از مباحث مطرح علوم اجتماعی است. اقوام و علی الخصوص قوم تات در برهه های تاریخی خاص در حاشیه بوده اند و نقش چندانی در حیات اجتماعی و یا ناآرامی های اجتماعی بازی نکرده اند ولی آنها صرفا در حاشیه بوده اند نه اینکه اصلا نبوده اند و برخاستن و احیا این حاشیه شده ها نشانی از اصالت قومی – فرهنگی آن قوم است که پتانسیل آن را داشته که اولا از مرگ فرهنگی خود را برهاند و ثانیا این ادعا را داشته باشد که در معادله های فرهنگی و سیاسی و اقتصادی جامعه ای بزرگتر وارد شوند.
برای خواندن مقاله مورد بحث در این نوشته به صفحه مفالات رجوع کنید.
پاسخی از نویسنده مقاله به نقد :
با تشکر از بحثی که ایجاد شده فکر می کنم در مورد بعضی ادعاهایم نتوانسته ام منظورم را به خوبی برسانم. اینکه من نگفتم تات ها اصلا قوم نبوده اند، بلکه در گذشته یک قوم در مفهوم سنتی آن بوده اند که در طی تاریخ از بین رفته، اما بطور پراکنده بازمانده هایی از ویرانه های آن قوم بر جای باقیست، به هر حال اینها به نام تات نبوده اند. این بازمانده ها هم عمدتا بدون آگاهی از هم باقی مانده بودند، پس ارتباط ارگانیکی میان هویت انها نبوده است. آن مولفه های مشترک هم بدون انسجام جامعه و آگاهی متقابل در آنها وجود داشته است. پس در کلیت نمی توانستند پیکره یک قوم باشند. فقط استعداد قوم بودن را داشتند. باید دانست که تنها با کنار هم نهادن تعدادی آجر نمی توان به واقعیت ساخت یک حانه رسید. مدرنیته این تکه های پراکنده را دوباره کنار هم آورد، دوباره این قومیت ساخته شد، اما با نامی جدید و شاید تاریخی جدید. چون هنوز هم بر سر تاریخ آنها هم اجماع نیست؛ بازمانده مادها هستند یا اشکانیان، و در مواردی هم اصلا ربطی به این دو ندارند. اما امروز همه اینها به تدریج به نام تات و با منشا مادی دارند، تعریف می شوند. البته در همین میان باید تات های آذربایجان را تفکیک کرد چون آنها فقط اشتراک لفظی با تات های ایران دارند. پس تات های امروز ایران به مثابه یک قوم بنایی جدیدند اما با مصالحی قدیمی. این همه حرفی است که من زدم یا می خواهم بزنم. اینکه من یک تات هستم، یک امر مدرن است. هر چند تات امروز بازمانده قومی کهن باشد. هویت تاتی امری مدرن است، برساخته ای مدرن، بر ویرانه هایی از عهد کهن، با بخش هایی از مصالح آن و بخشی هم از مصالح جدید ومدرن.
انسانها همواره بر آن بودهاند که «شباهتها» و «تفاوتها » با سایر هم نوعان خود را بشناسند و از طریق مقایسه خود با آنها جایگاه خود را در جهان اجتماعی مجسم کنند. جوامع انسانی در طول تاریخ دراز خود همواره در مقیاس های مختلفی چون قبیله، قوم ، امت و ملت و ... خود را تعریف کرده اند و این تعریف بر مبنای وجود دیگری استوار بوده است. در انسان شناسی و کلا علوم اجتماعی "خود و دیگری" در قالب مفهوم هویت تعریف می شوند که ممکن است به آن هویت فردی و یا جمعی و اجتماعی و یا به عبارتی هویت خرد و یا کلان اطلاق شود. در اینجا مفهوم هویت کاملا وابسته به موقعیت و شرایطی است که شخص و یا گروه در آن قرار دارد. به این معنا هویت امری کاملا سیال است و ممکن است به سرعت یک فرد از یک موقعیت هویتی به دیگر موقعیت تغییر معنا دهد. کاستلز معتقد است که هویت فرایند ساخته شدن معنا بر پایة یک ویژگی فرهنگی یا یک دسته ویژگیهای فرهنگی که بر دیگر منابع معنا برتری دارند، میباشد. لذا ملاحظه می شود که در فرایند معنایابی یا هویت سازی آنچه که اهمیت اساسی دارد ویژگی های فرهنگی است که به عنوان منابع معنا مطرح هستند. حال در شرایطی که اجماع عمومی بر این است که هویت های اجتماعی چون خویشاوندی و قومیت از هویت های اولیه هستند که اولین فرایندهای معنا از این مجراها به آدم می رسند،. قومیت هویتی جمعی است که حضور عمدهای در تجربه افراد دارد. هویت قومی اغلب وجه مهم و ابتدایی خودِ شناسایی است. هنگامی که قومیت در نظر آدمیان مهم میشود، به راستی اهمیت مییابد. «قومیت به شباهت و تفاوت «ما» و «آنها» متکی است. حال آیا باید این گونه فکر کرد که قومیت در عصری با شرایط تکنولوژیک خاص ابداع می شود؟ آیا صرفا با اتکا بر این نکته است که گروهی از انسان ها تنها در عصری که شرایط آن فراهم شده به عنوان یک قوم مطرح و یا به اصطلاحی ابداع شوند؟ آیا این نادیده گرفتن هزاره ها میراث معنوی نیست؟
گروه های قومی طبق تعریف ماکس وبر از گروه های انسانی با باورهای ذهنی به اجداد مشترک هستند. در انسان شناسی با سه رویکرد به مسئله قومیت مواجه هستیم: بیشتر نظریههای قومیت حول این محور متمرکزند که آیا قومیت پدیدهای مدرن است یا پدیدهای کهن. هرکدام از این دو دسته نظریهها طرفداران خاص خود را دارد. هرکدام جنبههایی از قضیه را مدنظر قرار میدهند و هرکدام عناصری را از قلم میاندازند. کهنگرایان [Primordialists] که نخستین بار توسط ادوارد شیلز به کار برده شد، بر کهن و قدیمی بودن پدیدههایی چون قومیت و ناسیونالیسم تاکید دارند. این مکتب بیشتر در پی شناسایی ریشهها و استحکام وابستگیهای قومی است. طرفداران این مکتب دو ادعای اساسی دارند: اول اینکه این پدیدهها کهن و قدیمیاند و دوم اینکه طبیعی و لذا جهان شمولاند. این رهیافت قومیت را یک ویژگی پیچیده افراد و اجتماعها میداند. از این دیدگاه تقسیمها و تنشهای قومی طبیعی هستند، چه این طبیعی بودن ارثی باشد یا محصول چندین سده . از این منظر میتوان استدلال کرد که قومیت خط پیوستار خویشاوندی است. نظریهپردازان این مکتب بین خویشاوندی و قومیت یک نوع ارتباط میبینند که در قالب زمان خاصی نمیگنجد و قومیت پیوند و احساسی «اصیل»، «ذاتی» و «طبیعی» است. این پدیده همواره در طول تاریخ وجود داشته است و بنابراین نقطة شروع ندارد.
در مقابل رویکرد کهنگرایانه، رهیافت ابزارگرایانه [Instrumentalism] قرار دارد که براین باورند که پدیدههایی به نام ملت، ناسیونالیسم و قومیت محصول دوران مدرناند. رویکرد ابزارگرا قومیت را چونان ابزاری میداند که افراد، گروه ها یا نخبگان برای رسیدن به اهداف خود از آن بهره میگیرند، براین اساس قومیت پیوندی تنگاتنگ با سیاست دارد و در فرایند تلاش برای دستیابی به اهداف (سیاسی) مورد استفاده قرار میگیرد. قومیت اساساً برچسب یا دستهای از نشانهای نمادین است که برای رسیدن به امتیازهای سیاسی به کار گرفته میشود. برطبق این دیدگاه هویت قومی و وابستگی به آن طبیعی و اولیه نیست و در طول زمان و با توجه به اوضاع و شرایط تغییر میکند. این تغییرات نشان میدهند که نمیتوان چنین وفاداریهایی را پدیدهای کهن داشت. قومیت و ملیت محصولات دوران مدرناند و برای دستیابی به اهداف سیاسی و اقتصادی به شیوهای حسابگرانه طراحی شدهاند. این رویکرد برخلاف مکتب کهنگرایی پایه و اساس قومیت را نه ژنتیکی و خویشاوندی, بلکه آن را فرهنگی میداند. به عنوان سنتز این دو رویکرد با رویکرد سومی مواجه هستیم که به رویکرد ساختارگرا معروف است. در این رویکرد قومیت امری ازلی و کهن فرض می شود منتهی مطرح شدن آن را به عنوان ابزاری سیاسی امری مدرن می داند. یکی از هواداران پرنفوذ و تأثیرگذار این رویکرد آنتونی اسمیت است که اعتقاد دارد احساسات ملی و قومیت پدیدهای کهن و قدیمی هستند ولی سیاسی شدن آنها یک حادثه مدرن است و به دوران معاصر برمیگردد. هر کدام از این نظریات در جای خود معتبر و قابل استفاده هستند. آنچیزی را که باید مدنظر داشت این است قوم ها همیشه بوده اند و این طوری نیست که در دوران مدرن ساخته شده باشند. ولی این پذیرفتنی است که معانی متفاوتی از قوم مدنظر بوده باشد. در قرون وسطی به کافران قوم می گفتند که دیگر این معنا از قوم متداول نیست. در حالیکه در دوران کنونی قوم را این گونه تعریف می کنند: گروهی با سنت فرهنگی مشترک و احساس هویتی که آنرا به عنوان یک گروه فرعی از یک جامعه بزرگتر مشخص میکند. اعضای هر گروه قومی از لحاظ ویژگیهای خاص فرهنگی از سایر اعضای جامعه خود متمایز هستند. فردریک بارث در این زمینه مینویسد: واژة گروه قومی در ادبیات انسان شناسی معمولاً به جمعیتی اطلاق میشود که دارای خودمختاری زیادی در بازتولید زیستی خود باشند، ارزشهای فرهنگی بنیادین مشترکی داشته باشند که درون اشکال فرهنگی با وحدت آشکاری گردهم آمده باشند و یک میدان ارتباطی و کنش متقابل بسازند، دارای یک احساس تعلق به یک واقعیت بیرونی باشند که آنها را از دیگران تفکیک کنند.
در مقاله آقای جبار رحمانی تحت عنوان قوم تات: مدرنیته و امکان ابداع قومیت ادعا شده است که در دوران مدرن قومیتی تحت عنوان تات برساخته یا به عبارتی ابداع شده است. برداشتی ساده از این عنوان این است که گروهی دور هم نشسته و فکر خود را روی هم گذاشته و خود را تات نامیده اند. اما این صرفا از عنوان ابتدایی مقاله می آید و نه از محتوای مقاله. هرچند نویسنده سعی بر آن دارد که این شرایط مدرن است که قوم تات را از حاشیه بودگی و نداشتن ارتباط درآورده و بدل به قومی کرده که از وجود همدیگر مطلع شده اند و بدین گونه این قوم ابداع شده است. قومی که به ادعای نویسنده هم زبان مخصوص به خود دارند و هم جمعیتی در حدود بیش از 400 هزار نفر دارند. البته در برخی از جاها این تصور پیش می آید که این قوم در روستاهایی زندگی می کردندکه هیچ ارتباطی با اقوام دیگر نداشته و از این امر مطلع بوده اند که به آنها تات می گویند. از طرف دیگر قدمت این قوم به دوران مادها باز می گردد و تات ها را بازماندگان ماد ها می داند. این سئوال پیش می آید که آیا ما در ایران اقوام ماقبل ماد هم داریم در حالیکه به همه آنها قوم می گوئیم همانند کردها، ترکها، بلوچ ها و .... نکته جالب در استدلال نویسنده ذکر ویزگی های مشترک تات ها است 1) زبان مشترک البته با لهجه های مختلف 2) منشاء وتبار مشترک3) تاریخ و سرنوشت تاریخی مشترک 4) سنت و میراث فرهنگی مشترک. مفهوم ابداع یعنی چیزی که قبلا نبوده و تازه ساخته شده است و همگان از وجود آن مطلع شده اند. آیا ساختن زبانی مشترک برای 400 هزار نفر امری شدنی است؟ در جهان امروزی سعی بسیار شده است تا زبانی واحد ساخته شود که البته با وجود امکانات فراوان موفق نبوده است. آیا برای جمعیت های از هم گسیخته که در نقاط جغرافیایی مختلف زندگی می کرده و به قول نویسنده با هم و حتی با دیگران ارتباطات چندانی نداشته اند ساختن تاریخ و سنت و میراث و سرنوشت مشترک شدنی است؟
از طرف دیگر به نظر می رسد که نویسنده مرز مشخصی بین هویت خواهی و هویت قومی با مسئله قوم بودن قایل نشده اند. تا آنجا که به نظر می رسد هرجا صحبت از قومیت است ناخودآگاه منظور خودآگاهی قومی است. اطلاع پیدا کردن به این هویت که در لایه های تاریخ گم و یا فراموش شده است، به منزله ابداع هویت قومی در نظر گرفته شده است.
مدرنیته و مهمتر از آن جهانی شدن امکاناتی را فراهم آورده است که تراکم آگاهی در بین جماعت های حاشیه ای شکل بگیرد. برساختن و تولید و حتی ابداع یک نوع هویت، شدنی است و موارد بسیاری هم می توان مثال آورد، اما این مسئله در مورد قومیت مصداق ندارد چرا که آنها احیا می شوند و نه ابداع. امروزه بحث نوزایی های قومی یکی از مباحث مطرح علوم اجتماعی است. اقوام و علی الخصوص قوم تات در برهه های تاریخی خاص در حاشیه بوده اند و نقش چندانی در حیات اجتماعی و یا ناآرامی های اجتماعی بازی نکرده اند ولی آنها صرفا در حاشیه بوده اند نه اینکه اصلا نبوده اند و برخاستن و احیا این حاشیه شده ها نشانی از اصالت قومی – فرهنگی آن قوم است که پتانسیل آن را داشته که اولا از مرگ فرهنگی خود را برهاند و ثانیا این ادعا را داشته باشد که در معادله های فرهنگی و سیاسی و اقتصادی جامعه ای بزرگتر وارد شوند.
برای خواندن مقاله مورد بحث در این نوشته به صفحه مفالات رجوع کنید.
پاسخی از نویسنده مقاله به نقد :
با تشکر از بحثی که ایجاد شده فکر می کنم در مورد بعضی ادعاهایم نتوانسته ام منظورم را به خوبی برسانم. اینکه من نگفتم تات ها اصلا قوم نبوده اند، بلکه در گذشته یک قوم در مفهوم سنتی آن بوده اند که در طی تاریخ از بین رفته، اما بطور پراکنده بازمانده هایی از ویرانه های آن قوم بر جای باقیست، به هر حال اینها به نام تات نبوده اند. این بازمانده ها هم عمدتا بدون آگاهی از هم باقی مانده بودند، پس ارتباط ارگانیکی میان هویت انها نبوده است. آن مولفه های مشترک هم بدون انسجام جامعه و آگاهی متقابل در آنها وجود داشته است. پس در کلیت نمی توانستند پیکره یک قوم باشند. فقط استعداد قوم بودن را داشتند. باید دانست که تنها با کنار هم نهادن تعدادی آجر نمی توان به واقعیت ساخت یک حانه رسید. مدرنیته این تکه های پراکنده را دوباره کنار هم آورد، دوباره این قومیت ساخته شد، اما با نامی جدید و شاید تاریخی جدید. چون هنوز هم بر سر تاریخ آنها هم اجماع نیست؛ بازمانده مادها هستند یا اشکانیان، و در مواردی هم اصلا ربطی به این دو ندارند. اما امروز همه اینها به تدریج به نام تات و با منشا مادی دارند، تعریف می شوند. البته در همین میان باید تات های آذربایجان را تفکیک کرد چون آنها فقط اشتراک لفظی با تات های ایران دارند. پس تات های امروز ایران به مثابه یک قوم بنایی جدیدند اما با مصالحی قدیمی. این همه حرفی است که من زدم یا می خواهم بزنم. اینکه من یک تات هستم، یک امر مدرن است. هر چند تات امروز بازمانده قومی کهن باشد. هویت تاتی امری مدرن است، برساخته ای مدرن، بر ویرانه هایی از عهد کهن، با بخش هایی از مصالح آن و بخشی هم از مصالح جدید ومدرن.
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و یکم تیر 1386ساعت 7:51 توسط بیژن آزاد
|