دکتر امیلیا نرسیسیانس:

همکلاسی های من کجایند؟

انسان شناسی،بینی درازی دارد! 

"او همسر یکی از چهره های ماندگار امسال است." این شاید رایج ترین و در عین حال بی معنی ترین عبارت در معرفی "امیلیا نرسیسیانس" باشد.اویی که فردای روز انتخاب شوهرش به عنوان چهره ماندگار، گرچه خیلی خوشحال و سرحال بود ولی از یک چیز کمی دلخوری داشت ، سوال خبرنگاری که احساسش را در مورد همسری با یک مرد ماندگار پرسیده بود؛مردی که گرچه امروز برای ایران یک چهره ماندگار شده ولی برای همسرش همیشه "کارولوکس" بوده است.نرسیسیانس به این قرن خوش بین است و می گوید:" در قرن 21 دیگر باید به این وضعیت پایان دهیم .من درس نخوانم که یک وزیر بیاید و من را بگیرد.زن ما باید یاد بگیرد که روی پای خودش بایستد و نخواهد که مثل یک خزنده به یک مرد بچسبد!"و خودش ترجمه عملی این آرزو است؛فردی که به قول خودش همه شرایط را برای حاشیه نشینی داشته :" من زن بودم و ارمنی، که این هر دو خودش مرا به انزوا می کشاند. با علایم متفاوتی که به من می چسبانند طبیعتا منزوی تر از یک دختر فارس می شوم." و امروز عضو هیات علمی  دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران است.با این حال نباید او را با فمنیست های افراطی در یک ردیف قرار داد،او هنوز در خانه،سنتا عهده دار "آتش" است ولی "تحت سلطه دیگ و قابلمه" نیست،از ظرف شستن با تعبیر "آب بازی" یاد می کند که فرصتی جهت تفکر است، فنجان و رنده و هر آنچه در آشپزخانه هست بارها به عنوان وسایل کمک آموزشی در کلاس های او استفاده می شوند. او تعمدا سر کلاس از" قورمه سبزی" مثال می زند و می گوید:"هر چه قدر تجربیات مردانه را مزه مزه کردیم بس است." در 21 سالگی درس خود را در برکلی رها می کند تنها با این استدلال ساده که در" اوج عشق" بوده و آرزو می کند که کاش همه عاشق شوند! او مدام می خندد و برای همین،راحت هم گریه می کند!با او در استانه عید کریسمس و در اطاقش زیر درخت کاجی که رئیس دانشکده دقایقی قبل برایش فرستاده،می نشینیم و از خیلی چیز ها بحث می کنیم.

قبل از این مصاحبه با بچه ها در خصوص سرفصل ها و سوالاتشان مشورت می کردیم که یکی از آنها گفت:"من سر همه کلاس ها دهانم را می بندم به جز کلاس خانم نرسیسیانس."پیش بینی شما از جنسیت این فرد چیست؟

کسی که این حرف را زده احتمالا سرماخوردگی داشته و نمی توانسته با بینی نفس بکشد و برای همین دهانش را باز می کرده است.(می خندد...) نشد؟

نه،سوال ما جدی بود...

احتمالا دختر بوده چون دخترها کمتر سوال می کنند،متاسفانه!

و بیشتر حرف می زنند؟!

درگوشی؟ پچ پچ؟

بله!

من که زیاد ندیده ام،فکر نمی کنم.

با توجه به اینکه یکی از سرفصل های درسی شما "جنسیت" و "تعلیم و تربیت" است اجازه می دهید از همین جا شروع می کنیم؟

بله ولی سوال شما هم خیلی کنجکاوی مرا تحریک کرد.آن جمله را چه کسی گفته بود؟

آن جمله را یک پسر گفته بود...

(تعجب)

چرا دخترها در  دانشکده با وجود حضور اکثریتی شان همچنان منفعل هستند؟

ما مدام در کلاس جنسیت راجع به مسائل فرهنگی صحبت می کنیم.زنان اصلا بنا نیست حرف بزنند!!

یعنی دانشگاه های ما هم همین سنت را باید بازتولید کنند؟

مگر دانشجویان ما از کجا می آیند؟ از مریخ ؟

پس چه طور است در زمینه مذهب،دانشگاه نگرش آدم ها را تغییر داده و همان ساختارها را بازتولید نمی کند؟

من امیدوارم تا سال چهارم دختران ما بتوانند کمی این فرهنگ آرام بودن و مشارکت نداشتن و اینکه خودشان را از جریات اصلی کلاس کنار می کشند را ترک کنند. به سواد خود اطمینان داشته باشند و باور کنند که می توانند حتی با استادشان وارد مناظره و جدل شوند.اگر این اتفاق بیفتد یکی از رسالت های دانشگاه انجام شده است.

جواب شما را نمی توانم بپذیرم چون خودم به عنوان یک دختر،از همین جمع هستم ولی همیشه سر کلاس ها حرف زده ام .منم بخشی از همین جامعه ام،نیستم؟

شما که حرف زدی می دانی حق چند نفر را خوردی؟

خوب بقیه ساکت بودند...

ما همیشه استثنا داریم،هر سال استثنا داریم.گاهی مواقع فکر می کنم چه خوب بود که همه دخترهای ما می توانستند مثل آنهایی باشند که حرف می زنند.کاش جسارت اینرا داشته باشند.آخر صحبت کردن جسارت نمی خواهد که!دخترهای ما اصلا سوال نمی کنند اکثر سوال ها مال پسرهاست.خوب این یک پدیده است و آدم باید بداند که چرا دخترهای ما ذهن تحلیلگر ندارند؟

ندارند یا بیان نمی کنند؟

شاید هم بیان نمی کنند.تا بیان نشود که من نمی توانم تحلیل کنم.

از آن طرف کارهای تحقیقی دخترها جدی تر است.قبول دارید؟

بله،جدی تر است. دخترها در درسی که می خوانند پیگیرترند و عمیق می خوانند ولی دنبال مطلب نمی گردند .آقایان یا از روی معلومات قبلی شان یا به دلیل برخورداری از یک توزیع فرهنگی ناعادلانه در حوزه فرهنگ بیشتر جستجو می کنند.فرهنگ ما  مردها را بیشتر تشویق به گشتن می کند و دخترها این پویایی را حتی در زندگی عادی ندارند و چند تا خیابان آن طرف تر را بلد نیستند.برای خود من بارها پیش آمده که مردم  وقتی می خواسته اند آدرس بپرسند از آقای کنارم می پرسیده اند.از طریق گردش کردن ادم چیزهایی به دست می آورد که شاید دانش ضمنی و پنهان باشد ولی دخترها از همین هم محروم هستند.

دنیای کتاب ها با دنیای واقعی و آدم ها فرق می کند.دنیای واقعی همیشه دنیایی مردانه بوده ولی دنیای کتاب ها که محدودیت های جنسیتی ندارد.دختران ما کتاب نمی خوانند چه ربطی به عدم پویایی فیزیکی آنها دارد؟

به نظر خود شما دخترها تحلیلگران بهتری هستند؟

نه خوب پسرها اغلب از جای دیگری شروع می کنند و بحث را به جای دیگری می رسانند.

پسرها را بار آورده اند که بگردند و حرکت کنند .اگر پسرها با دخترها یک سفر علمی بروید پسرها می روند و می گردند ولی دخترها اغلب داخل خانه می مانند.دخترها در رایانه یکراست به سراغ مطلب مورد نظر می روند ولی پسرها بهترجستجو می کنند.این کنجکاوی ها ذره ذره جمع می شود و پویایی ایجاد می کند.دخترهای ما این چهارچوب های اجتماعی را در ذهنیتشان هم دارند و این باید بشکند.

تعداد دختران در مقطع کارشناسی بالاتر از پسرهاست و در مقاطع بالاتر برعکس.این یک  فرصت برابر است و تست زدن،چندان نیاز به تحلیل هم ندارد. پس چرا نتیجه متفاوت است؟

یک سوال از شما می کنم نسبت جنسی متقاضیان ارشد چه طور است؟ اگر قانون اعداد بزرگ هم باشد خوب طبیعی است که پسرهای بیشتری پذیرفته شوند.ولی از این فرمول ما نمی توانیم این مسئله را حل کنیم چون امار را نداریم.من این قدر معتاد جامعه و فرهنگ شده ام که  نمی توانم خارج از آنها مسائل را ببینم.شما فقط مولفه سن را در نظر بگیرید.از یک دختر 22 ساله توقع ازدواج می رود ولی یک پسر 22 ساله هنوز بچه است.این دختر باید روی شانه های کوچکش مسئولیت خانواده را به دوش بکشد.فردا پسر فردا حامله می شود و دنیا آمدن  بچه و... شاید اصلا شوهرش دیگر اجازه ادامه تحصیل به او نداد.این اتفاقات یکدفعه ای برای زن  پیش می اید و شاید اصلا او اصلا موفق  به گرفتن کارشناسی اش هم نشود.اگر این اتفاق بیفتد قاعدتا محصول چندانی در ارشد نداریم.در دانشکده ما مگر چند نفر از اعضای گروه و هیات علمی زن هستند؟ همکلاسی های من کجایند؟ ما روی یک نیمکت درس خواندیم.آنها کجایند؟چه طور از بین 40 نفر آن روز ما  فقط سه نفر اینجا مشغول کارند؟چه اتفاقی برای بقیه افتاده است؟ یکسری اتفاقات مثل جنگ و مهاجرت و پناهندگی برای همه مان مشترک بود.چه شد؟

باز می خواهم مخالفت کنم...

شما امروز قرص مخالفت خورده اید؟(می خندد...)

در بین ورودی های خودمان،ما دخترها ه همیشه سه چهارم کلاس ها را می گیریم ولی بیشترمان سیاهی لشگریم.یک پسر وقتی به این رشته می آید آگاه است و می داند که فردا روزی باید با این رشته نان بخورد.ولی ما دخترها انگار به دانشگاه می اییم تا نرخ خود را بالا ببریم...مهم این است که یک دختر لیسانسه باشیم،حال فرقی ندارد ژنتیک یا جغرافیا!

متاسفانه ،متاسفانه همیشه حتی از ماقبل مشروطیت ،زن های ما وقتی وارد جامعه شدند چه جزء روحانیت بودند و چه سکولارها،پشت سرشان یک مرد بوده یا پدر یا همسر.در قرن 21 دیگر باید به این وضعیت پایان دهیم .من درس نخوانم که یک وزیر بیاید و من را بگیرد.زن ما باید یاد بگیرد که روی پای خودش بایستد و نخواهد که مثل یک خزنده به یک مرد بچسبد! ممکن است که در دوره های بالای مدیریت مرا قبول نکنند ولی با این سیر، به خاطر قانون اعداد بزرگ هم که شده دوره ارشد و دکترای ما طی سال های آینده شاهد حضور بیشتر دخترها خواهد بود مگر اینکه سیاستگذاری های پنهانی شده و جلوی آنها را بگیرند. همان طور که پدربزرگ مادربزرگ های ما امید داشتند که ما به جایی برسیم من می توانم بگویم که دخترهای ما وزارت و ریاست جمهوری را خواهند گرفت. اصلا قانون ها عوض خواهد شد.

پس به اینده خوشبین هستید؟

خیلی...( می خندد)

آن جمله معروف "ما زن به دنیا نمی اییم و زن می شویم" را بسیار  دوست دارم ولی خیلی نمی توانم به موضوع مورد بحثمان ربطش بدهد.شما خودتان به عنوان یک مادر چه رفتارهایی دارید که این روابط را بازتولید می کند؟

من به عنوان یک زن خودم بازتولید کننده سیستم پدرسالاری در خانه هستم.بسیاری از مادرهای ما هنوز از دخترانشان انتظار دارند که ظرف بشوید یا وقتی پسرشان از فوتبال برمی گردد مادر می گوید:" برای برادرت یک لیوان شربت بیاور." این مادر حتی خودش در مقام نظر،ممکن است داعیه تساوی طلبی هم داشته باشد ولی عملا این کار را می کند.

خانواده من هم سنتی است ولی من در این فضای سنتی،آزادی ای را که می خواهم دارم.تمام حرف من این است که نقش خود ما برجسته است.آزادی به من داده نشده من انرا ذره ذره از محیطم گرفته ام و بخش عمده اش حاصل تلاش خودم است.قبول ندارید؟این شیوه شما در تحلیل مسائل زنان، راه حل نمی دهد و فقط همه نواقص را توجیه می کند؟

شما می خواهید من نسخه بنویسم و به دستتان بدهم ؟

خانواده خود شما چه طور ادم هایی بوده اند؟ چه قدر با دخترهایی که الان سر کلاسند و سکوت می کنند همزادپنداری می کنید؟

من هم سن شما بودم مثل شما بودم.من خیلی زود از خانواده ام جدا شده و. ازدواج کردم.در نتیجه جو دوستانه حاکم د رخانه شوهر بود و کسی چیزی را به من تحمیل نمی کردومن برادرم هیچ وقت کنار ما نبود و همیشه با خواهرم بودم.بنابراین فرق بین کارهای خواهرم و من وجود نداشت ولی فرق هایی به خاطر سن بود.بعدها که بزرگتر شدم این فرق گذاری را از طریق مادرم و حالا پدرم می بینم که روی او بیشتر حساب می شود ولی او چون ارشدتر و پسرتر است سنتا باید او کارگردان خانواده باشد.پدر من صد سالش است و طرز تفکری سنتی با خودش یدک می کشد هرچند در دوره خودش روشن فکر بوده.

می توانید یک مصداق بگویید؟

مثلا ما یک تکه زمین داریم که از مادرم ارث رسیده، مسئول فروش این زمین یا بهینه سازی ان برادرم است... من خیلی بهتر می توانم این کار را بکنم چرا به من داده نشد این حق؟ او فکر می کند این را بفروشیم خلاص شویم من می گویم آپارتمان سازی کنیم بهتر است و دستمان به پول بیشتری می رسد.

پس شما محصول چنین شرایطی بودید ولی الان یک زن سنتی نیستید.می خواهیم بدانیم خانم نرسیسیانس خودش چه کار می کند تا از ان پیله رها شود؟

خودش خیلی کارها می کند و یکسری کارها را هم اصلا نمی کند.اگر من بخواهم از خودم بگویم،خوب من زن بودم و ارمنی که این هر دو خودش مرا به انزوا می کشاند. با علایم متفاوتی که به من می چسبانند طبیعتا منزوی تر از یک دختر فارس می شوم.محیطی که من در آن زندگی می کردم در دایره بسیار بسیار بسته ارامنه بود.دیپلمم را که گرفتم برایم از برکلی پذیرش امد که شهری دانشجویی بود و دانشجویانی مثل گرگ داشت.من هم وارد شبکه ایرانی ها شدم و از انها خیلی چیزها یاد گرفتم.تازه  آنجا بود که فهمیدم کجای کار هستم.درس انسان شناسی هم که خواندم اوضاعم خیلی بدتر شد.این ها دست به دست هم داد تا درس بخوانم و سوال کنم.همه این ها باعث شد جور دیگری بار بیایم.

پس شما محیط را عوض کردید تا بتوانید رها شوید.دیگرانی هم که می خواهند تغییر کنند بایدد محیطشان را عوض کنند؟

من از یک محیط به یک محیط دیگر رفتم ولی دوباره برگشتم.دوره جوانی ام بخشی آنجا و بخشی اینجا گذشت.من انجا ازدواج کردم و شوهرم چون می خواست برگردد ما برگشتیم و درسم را نیمه تمام گذاشتم.خواهرم را هم مامور کردم که دانشگاهی در تهران برای انتقال واحدهایم پیدا کند.او هم رفته بود سراغ دانشگاه دماوند.یادم است ما یک "میسیز تامسون" داشتیم که مدیرمان بود.روز اول که من به اظاقش رفتم جلویش نشستم،دو نفری قهوه خوردیم ولی اخر ماه دیگر از او می ترسیدم چون قرار بود من دانشجو باشم و او مدیر و سلسله مراتب حفظ شود.کاملا فهمیدم که اوضاع فرق کرده.چه اتفاقی افتاده بود؟ محیط در من تاثیر کرد. بعد از او فکر کردم جسارتم را هم از دست دادم.همین الان تا قبل از اینکه آقای جمشیدی ها رئیس شود من با ایشان خوب بودم ولی حالاایشان رئیسند و من می ترسم.ترس از در و رئیس و... از همان دوران خانم تامسون در من هک شده است!

به جاهای خوبی رسیدیم.به عنوان  نتیجه گیری و با توجه به تمام مطالبی که تا به حال گفتید چه نسخه ای می شود برای این معضل سکوت دختران پیچید؟

یکسری از درس های ما باید زن محور باشد.این انسان شناسی جنسیت و نشانه شناسی من با مثال های عجیب و غریب آن تلاشی در همین راستاست.من اوایل خجالت می کشیدم سرکلاس و هنگام درس مثال قورمه سبزی برای تدریس رابطه همنشینی و جانشینی بزنم اما الان عمدا این کار را می کنم چون فکر می کنم تجربه های زنانه باید مطرح شوند. بس است دیگر، چه قدر تجربیات مردانه را مزه مزه کنیم؟ نوع درس دادنم را هم دارم عوض می کنم تا بر اساس سوالات بچه ها تنظیم شود تا بچه ها هم صحبت کنند.هم حوصله شان سر نرود و هم حرف بزنند.

خوب اگر اجازه دهید وارد حیطه دیگری شویم.زن بودن در میدان تحقیق چه محدودیت هایی برای شما ایجاد کرده است؟

خود تحقیق که گناهی ندارد.یکسری بازی ها هست که ما زن ها ممکن است بلد نباشیم.من 7 تا مقاله آ اس آی  دارم و هیچ کس نمی داند ولی اگر یکی از آقایان یکی از آنرا داشته باشد دانشکده که هیچ، دنیا هم خبردار می شود چون مردها شبکه دارند و از این طریق اخبار را به هم می رسانند و مشکلات هم را حل می کنند. من خیلی بخواهم نقب بزنم یکی دو تا شبکه کوچک برای خودم گیر می آورم که آن هم خیلی وسیع نیست.برای ارائه کار، آدم مشکل پیدا می کند.

اینکه در برکلی درس را رها کردید به همان محدودیت های زنانه برمی گردد؟

نه من 21 سالم بود و در اوج عشق بودم و غیر از آن به چیز دیگری فکر نمی کرد.خداوکیلی خیلی هم خوب بود کاش فرصت بشود همه عاشق شوند! همان موقع هم شوهرم گفت بمان و بخوان ولی من فکرکردم در فرصت دیگری درسم را می خوانم.این تصمیم یک دختر 21 ساله بود ولی الان اگر در مقام تصمیم گیری بودم شاید تصمیم دیگری می گرفتم.

شما توقع دارید دانشجو چه درسی از این درس های شما بگیرد؟

این درس ها همراه با انسان شناسی تعلیم و تربیت که از نیم سال دوم امسال اضافه می شود، درس هایی در ارتباط با هم هستند.در ارتباط با هم از نظر ارگانیک و نیز در ارتباط با من هم هستند.همه این ها جزئی از وجود من است.امیدوارم دانشجو هم بتواند رابطه ارگانیک بین این درس ها را بگیرد.خصوصا دانشجویان دختر.این ها برای بار اول است که در ایران ارائه می شود و من و دانشجویانم با هم این درس ها را ساخته ایم.این دو کتاب من نیز محصول مشترک خودم و دانشجویان است مثلا خانم زهرا رهنما(از دانشجویان اسبق من) تاثیر عمده ای روی این فکر داشت که ما به ارائه درسی تحت عنوان انسان شناسی جنسیت احتیاج داریم..کتاب من هم براساس سوالات کلاسی با بچه ها بود.من فکر می کنم بچه ها از خودشان مشارکت نشان دادند و برای همین، آنچه را فکر می کردم باید مطرح بکنم بی جواب نماند.

انسان شناسی با شما و شما با ان چه کار کردید؟

تمام زندگی من متاثر از رشته ام است گاهی آن قدر مزاحم من است که اصلا نمی گذارد ازش جدا شوم.چنگ می اندازد و من را می کشد طرف خودش.مثلا وقتی که می خواهم دیدگاه مهندسی داشته باشم نمی توانم. من همه جا حتی  توی آشپزی و هنگام جارو کردن خانه هم انسان شناسم.من برای مورچه ها نظریه دارم،در مورد سوسک ها می توانم سخنرانی کنم.(می خندد...)

به نظر می رسد شما جزء معدود اساتیدی هستید که رابطه تان با دانش انسان شناسی  قطع نشده،ا نگار هنوز دانشجویید.استاد به معنای کسی که روی تخت نشسته نیستید.

من کلا نمی توانم استاد باشم.یکی اینکه از استادها خیلی بدم می آید (می خندد...) و اصلا دلیل معلم شدنم به دلیل نفرت از معملم جماعت بوده است.من  نمی توانم ژست استادی بگیرم .رشته ما بسیار چالاک است.جنبه بین رشته ای دارد وما اینرا کاملا می توانیم حس کنیم.نمی توانیم غافل باشیم و مدام مجبوریم سوار موج ان شویم.من از حرف تکراری بدم می آید و سعی می کنم درس هایم را مدام عوض کنم.درس زبان تخصصی من هر ترم دارد عوض می شود. دانشجو می آید و می رود و شاید اصلا متوجه تکراری بودن دروس نشود ولی من از خودم خجالت می کشم که مطلب تکراری بگویم.سرفصل را حفظ می کنم و در همان جاها مانور می دهم.

من همسرتان را خیلی دوست دارم.احساس می کنم تاثیر همسرتان به عنوان یک انسان روی شما خیلی زیاد بوده مثلا شما در سمینارهایی شرکت می کنید که از انسان شناسی دور است و اساتید دیگر ما در انها شرکت نمی کنند.انگار با نگرش دیگری که از یک دنیای دیگر گرفته اید به انسان شناسی امده اید.همین طور است؟

بی رودربایستی همین طور است .همسر من خودش به عنوان یک دوست روی من تاثیر گذاشت.او یکی از دوستان خیلی خوب من است و رابطه مان هرگز مثل یک زن شوهر کلاسیک نبوده و نیست.شانس دیگر من ارتباط با جامعه مهندس ها بوده است و همسرم خودش عمده ترین مهندسی بوده که در زندگی با او ارتباط داشته ام و از طریق او وارد جامعه مهندسین و شبکه روابط انها شده ام.من امروز هم دوستان مهندس خوبی در برکلی دارم.زمان تحصیلم در امریکا ایرانی هم رشته ای نداشتم و بیشتر همکلاس هایم امریکایی ها بودند که ارتباط با آنها در ان سن برایم سخت بود.به همین دلیل به جمع دانشجویان ایرانی که مهندسی می خواندند نزدیک شدم و دروازه ای از دیدگاه مهندسی به من باز شد.من می فهمم آنها چه می گویند به خاطر آنکه انسان شناسم.انسان شناسی با رشته های فنی راحت می توانند با هم چفت شوند.من مدلی که برای زبان شناسی دادم  از رشته های فنی آنرا گرفتم و برخلاف شما که احساس می کنید حقتان ضایع می شود،من بچه هایی را که از رشته های دیگر وارد انسان شناسی می شوند خیلی مثبت می دانم.آنها دیدگاه دیگری را وارد کار می کنند.اصلا خود چامسکی یک ریاضی دان است و در زبان شناسی یک مدل می دهد.خوب است که ما با رشته های دیگر آشنایی داشته باشیم و از آن دید گاه ها استفاده کنیم.بی خود نیست که می گوییم انسان شناسی یک رشته میان رشته ای است.انسان شناسی بینی درازی دارد که در همه رشته ها وارد می شود!

شما از طرفی یک استاد دانشگاه هستید و در دانشکده علوم اجتماعی به بررسی مسائل و پدیده های اجتماعی می پردازید.مسائل جامعه ای که نرخ بالای طلاق و نیز طلاق پنهان در ان حاکی از مشکلاتی است  و از طرف دیگر یک انسانید که پس از گذشت این همه سال،هنوز از تجربه عشقی تان رضایت دارید و خود را یک انسان خوشبخت می دانید.با استفاده از تجربه شخصی خودتان،چه طور جامعه ایران را از این نظر آسیب شناسی می کنید؟

من بر اساس تجربه زندگی خودم صحبت می کنم.حتی دوستی ها تا وقتی مداومت دارند که با هم رشد بکنند و تعادل وقتی پایدار است که یک بده بستان دوطرفه وجود داشته باشد.در زندگی من هم همین فرمول حاکم است.حداقل دوستان خودم که طلاق گرفتند همین باعث طلاقشان شده که یکی پیشرفت کرده و دیگری درجا می زده است.خوب طبیعتا در اینجا نوعی عدم توازن پیش می آید و دیگر یک بده بستان عاطفی مطرح نیست.برای اینکه زندگی ها از هم پاشیده نشود باید به این اصل مهم توجه کرد که خود باعث مداومت زندگی می شود.

معیارهای خود شما در انتخاب اقای کارولوکس به عنوان یک همسر ایده آل چه بوده است؟

من همیشه می گفتم همسری که می خواهم داشته باشم باید روراست باشد و افکارش را از من پنهان نکند،از من نترسد و من هم از او نترسم و در برابر هم شفافیت داشته باشیم.در چنین فضایی آدم می تواند آزادانه تر به قضاوت بنشیند.ما در دوره دانشجویی ازدواج کردیم که خوب طبیعتا خیلی مسائل دیگر پیدا می شود، شب امتحان،کتاب نداشتن،مقاله نوشتن و... این ها دل ادم را گرم تر می کند.ما هیچ کدام زیاد دنبال مال و منال نبودیم اگر هم به این موارد احتیاج بوده حس کرده ام خودم باید برای خودم فراهم کنم.پس هر دوی ما می توانیم آرمان های خودمان را به طور مستقل دنبال کنیم. درک متقابل بین ما زیاد است.انصافا همسر من هم از من انتظاری نداشته که مثلا خانه همیشه مرتب باشد و غذا روبه راه باشد.اصل برای ما رسیدن به کار اصلی مان بوده است.

در دانشکده از خانه شما و نوع وسایل تزئینی و چیدمان ان بسیار تعریف می شود.چیدن خانه سلیقه خودتان است؟

بله...ابن کارها مال خودم است.

جالب است،شما از یک طرف می گویید شوهرتان مردسالار نیست و به تقسیم بندی سنتی کارها در خانه پایبند نیستید و  از طرف دیگر  تاکید می کنید که این حیطه خودم است!

برای همسر من چیزهای تزئینی اهمیتی ندارد و نتیجتا زندگیش، کارش و درسش و همکارانش هستند.اگر من دو تا تکهوسیله هم به خانه اضافه کنم او اصلا نمی بیند که بخواهد اعتراض کند.

آدم وقتی  به شکل سنتی ازدواج می کند کاملا حریم ها،وظایف و نقش های طرفین مشخص است ولی در ازدواج های مدرن کار سخت می شود.حریم ها مغشوش می شود.نظام قبلی تقسیم کار را قبول نداری و از طرف دیگر جایگزینی هم نداری و به نظر من منشا خیلی از تنش ها همین مسئله تعریف نقش هاست.تقسیم کار در خانه شما چگونه است و آیا هیچ وقت سلطه مردسالارانه را در زندگی خود احساس کرده اید ؟

همان طور که گفتید دو نوع ازدواج هست که نقش ها در آنها اشکال مختلفی دارند.نظام اول همان طور که اشاره کردید مشکلی از این نظر ندارد ، همه چیز معلوم است،وظایف،حقوق و.. اما در مورد ازدواج های غیرسنتی،چیزهایی باید دوباره تعریف و بازسازی شود.ما توانسته ایم این بازسازی را در زندگی خود انجام دهیم.تقسیم کار ما براساس همین تساوی و توافق است و مقداری هم متاثر از زندگی سنتی است.خیلی سخت است بگوییم نظام سنتی در زندگی امروز ما تاثیری ندارد.اوایل با هم آشپزی می کردیم یا خودش این کار را می کرد ولی کم کم من هم وارد کار آشپزی شدم .البته دستپخت من هنوز هم چیز خوبی نیست(می خندد...) و اوایل ازدواجمان که افتضاح بود.الان عمدتا کار غذا پختن به عنوان یک کار سنتی با من است ولی این عهده داری خیلی تعهداور نیست،من مجبور نیستم غذاهای خیلی سخت درست کنم.بعضی مواقع به قول پسرم :نهار، صبحانه داریم! در حد صبحانه چیزی درست می کنم و رژیم غذایی خانه ما هم تبعیت می کند از اینکه سر ما چه قدر شلوغ باشد.روزهایی که شما امتحان دارید خوب در خانه عروسی است،چه از نظر غذا چه شیرینی و ...

آقای "کارو"  درآشپزخانه چه قدر اختیارات دارند؟

کارهای کافه تریایی با اوست،درست کردن چایی و قهوه و...  کافه تریایی  یخچالی با من(مثل دسر،بستنی و...) ولی آتش، سنتا به عهده من است.در ظرف شستن هم همسر و پسرم  کمکم می کنند ولی ظرف شستن های واقعی مال من است.منظورم شستن دیگ و قابلمه است.

باز هم که شما همه نقش های یک زن سنتی را دارید!

بله ولی دیگی که من می شویم هفته ای یک بار است و اگر هم بگویم که کار من زیاد است و نمی رسم انرا بشویم کمکم می کنند.

راضی هستید؟

اذیت نمی شوم.من تحت سلطه دیگ و قابلمه نیستم!

لذت می برید؟

گاهی وقت ها حین آب بازی "فکر" می کنم چون ظرف شستن را یک  بازی می دانم!

اگر صادقانه بخواهید بگویی،هیچ وقت حس عدم رضایت نکرده اید؟همسر شما هرچه قدر هم پیشرو،در هر حال یک مرد ایرانی هستند. این مرد ایرانی بودن همسرتان را هرگز احساس نکرده اید؟نمی خواهید بگویید که زندگی تان همیشه گل و بلبل بوده است؟

دارم فکر می کنم چه چیز غیرگل و بلبلی می تواند در زندگی ما بوده باشد.اوایل ازدواجمان با هم مسئله داشتیم ولی مسائلی سلیقه ای بود و عادت ها.الان...؟ دارم فکر می کنم دفعه آخر کی دعوا کردیم؟

مگر شما دعوا هم می کنید؟با این تصو.یری که شما تا اینجا از زندگی تان دادید حس می کنم هیچ وقت دعوا نمی کنید!

اصلا یادم نمی آید مگر به خاطر پسرم بوده باشد.من از سیستم آموزشی پسرم راضی نیستم و رفتاری که با او می شد یک بار حسابی من را با معلمش درگیر کرد. داستان را که برای شوهرم تعریف  کردم  گفت چرا این کار را کردی؟ اینگونه بچه بیشتر عذاب می کشد.این یکی از آن موضوعات بحث انگیز شد ولی زیاد مسئله فردی ای نبود.

من شناختی از فرهنگ ارمنی ندارم.آیا  فرهنگ ارمنی اصولا تنش کمتری به بار می اورد یا شما هم اطرافتان خانواده های پرتنش زیاد دارید و نمونه شما یک استثناء است؟

در اطراف خودم به غیر از چند نفری که طلاق گرفته اند بقیه زندگی های آرامی دارند.

 فرهنگ ما در دل خودش مسائلی دارد که تنش زاست مثلا همان خطی که می گویند پیامبر در تقسیم وظایف علی و فاطمه کشید امروز واقعا در خیلی از خانواده ها یک مسئله است."مادر شوهر" به عنوان یک مسئله فرهنگی برای اکثریت مطرح است.شما چنین تجربیاتی داشته اید؟

تفارق بین عروس و مادرشوهر؟ بله.. من هیچ وقت مادرشوهر نداشتم ولی در ارامنه من افرادی را دیده ام که حتی بعد از طلاق هم با مادرشوهرشان رابطه خوبی دارند ولی دعواهایی هم هست که سر هیچ و پوچ بوده،سر غذا پختن و چیزهای مسخره ای مثل این.بیشتر این دعواها جنبه فردی  دارد که شاید مسئله فرهنگ آنرا ریشه دارتر کند.

یعنی می خواهید بگویید موفقیت یا عدم موفقیت در زندگی خانوادگی بیشتر از آنکه فرهنگی باشد،به خلاقیت های فردی ربط دارد؟

بله دقیقا.مسئله تعادل هم که گفتم خیلی مهم است.

با توجه به خلاقیت های زندگی خودتان،فکر می کنید از تجربه زندگی شما می شود یک مدل ساخت؟

کلا نه دوست دارم نصیحت کنم نه فرمول بپیچم.به این سوال جواب ندهم بهتر است.بگویم مردم ببینید من چه قدر خوشبختم؟ فرمول اگر بخواهم بدهم همین است که تقسیم کاری باشد که با عدالت است و ثابت نیست و می تواند سیال باشد و چابکی از خودش نشان دهد و روزمرگی انسان از کارهای اصلیش تبعیت کند.حسن نیت هم خیلی مهم است ،اینکه ادم حس کند دارند ازش بهر کشی می کنند زندگی را به هم می زند.درجا زدن خیلی بد است.

به عنوان یک کرد و با توجه به بافت مشترک خودم با شما که هر دو از اقلیت ها هستیم این سوال را از شما می پرسم.ما هر دو اقلیتیم.من اقلیت مذهبی و شما دینی.هر دویمان اقلیت زبانی هم محسوب می شویم.نگاهی را که به ما به عنوان اقلیت هست چه طور ارزیابی می کنید؟من در سطح محلی هیچ تبعیضی نمی بینم ولی در سطح ملی یک جور نگاه امنیتی همیشه به من کرد هست.شما چه طور؟

خیلی سوال قشنگی کردید.یادتان است گفتم که تا 18 سالگی خیلی ارمنی بار آمدم؟ این به جای خودش بود تا وقتی که به آمریکا رفتم،آنجا من دیدم که  ارمنی دو نوع زبان دارد.آخر در دوره دبیرستان هم من  فکر می کردم ارمنی ارمنی است دیگر ! بعد با بچه های ایرانی،کرد و ترک و فارس و لر و هم ارامنه دیگر آشنا شدم و دیدم خیلی بهتر می توانم با آنها ارتباط برقرار کنم.آنجا فهمیدم که من که هستم؟خوشبختانه ادمی هستم که در فرهنگ حاکم فارس می توانم بین ارمنی بودن و فارس بودن خودم توازن ایجاد کنم.چه قدر خوب است که ادم جزء اقلیت ها باشد.غذا و دوست و ادبیات ارمنی و فارسی را همه با هم داشته باشد.این برایم یک امکان است،یک امتیاز است. من در این فرهنگ ها شروع به تجسس کردم و حال از چیزی که الان هستم خیلی راضیم.خوب توانسته ام خودم را با ماهیت دوگانه ای که می تواند در وجودم باشد سازگار کنم.بعضی وقت ها مرا سر مسئله ایرانی بودن زیرسوال می برند.مخصوصا وقتی که به ارمنستان می روم؛از من می پرسند تو چه هستی؟ می گویم یک ارمنی ایرانی! من واقعا دلم نمی خواهم این دو را از هم جدا کنم.

دلتان نمی خواست در این روزهای جشن،جایی بودید که الان همه جا چنین درختی بود؟

مگر چه قدر قرار است از این عید به من برسد؟فکرش را بکن که من چه قدر خوشبختم که هم اینرا دارم و سفره هفت سین را.شما این امکان را نداری...

دوست نداشتید عید،یک عید واقعی بود.مجبور نبودید الان سرکار باشد،می توانستید تفریح کند...

انگار شما اصلا به حرف های من گوش نکردید.کار و زندگی من آن چنان با هم عجین شده که همین الان اینجا برایم عید است.آنرا حس می کنم.

شاید تصور ما از عید فرق می کند.عید یعنی بخور و بخواب!

نه اصلا، 13 روز تعطیلی عید نوروز خیلی زیاد است و من خودم در کارهای عقب افتاده ام  را می دهم.

اینکه کنار دوستانتان نیستید...

آنها هم الان سر کار هستند.

پس درد مشترک دارید...

درد نیست واقعا.من همین امشب درخت کاجم را درمی آورم و راه می اندازم و برای پذیرایی از مهمان ها اماده می شوم.عیدی که من مدنظر دارم این است.سالیان سال است که عید این طوری است ،حالا وضعم بهتر شده است.قبلا شب ژانویه می رفتم بیرون و فردا صبح امتحان داشتم.

پس شما قابلیت انعطافتان بالاست.من اصلا نمی توانم خودم را جای شما بگذارم.

می خندد...

اینکه به عنوان یک ارمنی حق ندارید رئیس جمهور شوید آزارتان نمی دهد؟

این کاندیدا نشدن من جنبه مضاعف دارد چون زن هم هستم.اصلا خود شما فکر کردید که یک روز بخواهید رئیس جمهور شوید؟ من اصلا فکر نکرده ام.چیزی که مرا سخت اذیت می کند برمی گردد به نماینده های مجلسمان.من می توانم نماینده مجلس شوم .در آن صورت دلم می خواست مثل نماینده کردها باشم.اسمش چه بود؟.....آقای ادب،آقای ادب.من هر وقت رادیو مجلس را گوش می دهم می بینم او هم برای کردها سینه سپر می کند و هم برای انچه در سطح مملکت اتفاق می افتد.نماینده های ارمنی این کار را نمی کنند.یکی از افتخاراتشان مسئله دیه است که توانسته اند تعدیلاتی در آن اعمال کنند.انگار اصلا داخل  ایران زندگی نمی کنند.ارامنه از نظر سیاسی حالت خنثی دارند و خود را کنارمی کشند.به حدی که وقتی در محله خودمان می خواستم رای دهم به من گفتند که نمی توانیم رای شما را در این حوزه قبول کنیم.من گفتم اصلا نمی خواهم به نماینده ارمنی رای دهم و این جزء حقوق من است.از دیگران پرسیدند و مجاب شدند.این حق قانونی من را هم ممکن است مجری قانون اطلاع نداشته باشد.در ذهنش نمی گنجید که من ارمنی می توانم به کس دیگری رای دهم که غیر ارمنی باشد.دلیش هم تقصیر ماست ،ما علوم اجتماعی ها که این فرهنگ ها را برای هم باز نمی کنیم.در گروه خود ما،انسان شناسی اقیانوسیه و اروپا داریم که خیلی خوب است ولی انسان شناسی کرد و ارمنی و... ما کجاست؟ من نمی گویم اقیانوسیه را نشناسیم ولی اول ایران را بشناسیم.اگر این کار را بکنیم درها باز شده و شناخت ها بیشتر می شود و مشارکت بالا می رود.خوشبختانه دانشگاه می تواند تا حدی بچه ها را به هم نزدیک کند.من از کردها یاد گرفته ام که بپرسم کرد کجا هستی؟این خیلی برای یک کرد دلنشین است که بفهمد من می دانم زبان آنها تفاوت هایی با هم دارد. این بر اثر تعامل ایجاد می شود.من زمانی انسان شناسی ایران درس می دادم که بعدها تکه تکه شد.یکی از آن درس هایی بود که خوب می توانست اقوام را با هم آشنا کند. تریبونی بود که بچه ها راجع به خود صحبت کنند.خیلی لازم است که بچه ها درهای فرهنگشان را باز کنند.اینکه من مدام در کلاس ها تاکید می کنم که افکار قالبی را کنار بگذارید همین است.در انسان شناسی ایران یک تحقیق کوچک هم داشتیم. یکی ار بچه ها درمورد یکی از اقلیت ها گفت ما می ترسیم برویم پیش انها.بهش گفتم تودانشجوی انسان شناسی از انسان می ترسی؟ خیلی برایم زور داشت.آنها رفتند و تحقیق هم کردند و نظرشان عوض شد.ادم ها حتی اگر از لحاظ فیزیکی هم کنار هم بنشینند باز اتفاقی می افتد.

یک سوال متفاوت... ما طوری بار می آییم که اگر می خواهیم کاری را تحقیر کنیم می گوییم بچگانه است و انگ کودکانه بودن به ان می زنیم.شما با بچگی هایتان چه کرده اید؟چه قدر کودک درونتان زنده است؟

کودک درونم الان از طریق شما هی تقویت می شود توی کلاس که پچ پچ می کنید ان قدر دلم می خواهد بدانم چه می گویید(می خندد...) یا اتحادی که می توانید با هم داشته باشید یا بازی هایی که می کنید گاهی دلم می خواهد با شما همبازی شوم.

یکی از زیباترین بحث های نشانه شناسی تی شرت بود از ان طرف روی زن بودن خودتان خیلی تاکید داشتید. به عنوان یک زن چه قدر برای شما لباس، وسیله بیان است.خودتان را نشانه شناسی کنید.

گاهی که درمحیطهای ارمنی می خواهم حرف جدیدی بزنم یا مخالفت کنم یک لباس خیلی محافظه کارانه می پوشم.لباس رسمی و آستین بلند و... حرف من شاید با لباسم جور درنیاید ولی چون می دانم از طریق ان می توانم تاثیر بگذرام از ان استفاده می کنم و از طریق آن ارتباط برقرار می کنم.لباسی که الان تنم کرده ام یک لباسی است که از بوتیک خانه سبز درخیابان 7 تیر خریده ام...خوب لباس های این شکلی داشت و من هم یکی را خریدم.زیاد سلیقه من در آن دخیل نیست.(می خندد...)

شما اصلا مشکی نمی پوشید...

.فکر کنم بعد از فوت مادرم هیچ وقت نخواستم لباس مشکی بپوشم.فوت او جهان بینی مرا به زندگی عوض کرد.در این 8 سال و نیمی که از سکته شان می گذشت گرچه خیلی چیزها را از دست داده بودند ولی معلم خوبی برایم بودند و خیلی چیزها به من یاد دادند.

اگر محدودیت نداشتید خانم نرسیانس چه می پوشید؟

احتمالا کت و دامن آبی و سبز و یشمی و چهارخانه ولی فکر نمی کنم توی دانشکده کت و دامن مشکی بپوشم.

ممنون از حوصله ای که به خرج دادید.