Iran از هر دری سخنی...

یهودی های دسیسه گر و اتاقهای گازخیالی

iranpoem — Sun, 04 Jan 2009 14:52:18 GMT

نگاهی بر انکارگرایان پدیده ی هولوکوست

انکار گرایی گفتمانی است که در آن واقعیت قتل عام یهودی ها بوسیله ی نازی ها و همدستان شان در جنگ جهانی دوم، نفی می شود.انکار گرا ها برای خودشان نام"رویزونیست" را برگزیده اند.به این صورت ادعا دارند که سعی شان بازنگری علمی تاریخ می باشد."بازنگری تاریخ" عبارت ازمرور دوباره ی دانسته های تاریخی است.اما نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که بازنگری تاریخی، قوائد خاص خودش را دارد و رعایت این قوائد برای مورخین اجتناب ناپذیر است. زیرا در غیر این صورت این بازنگری جنبه ی علمی خود را از دست می دهد.گفتما ن های انکار گراها، به دلیل زیر پا گذاشتن کامل تمام این قائده های تاریخ شناسی، نه تنها با معیا رهای علمی مطابقت نمی کنند، بلکه ماهیتی "ضد تاریخی" دارند. آنها به دستکاری تاریخ می پردازند و حتی تا خیالبافی پیش می روند. به این دلیل نام رویزیونیست به هیچ وجه مناسب آنها نیست . بنا به دلایل ذکر شده تاریخ دانان آنها را "انکار گرا "می نامند.

لغت انکار گر توسط تاریخ دان معاصر"هانری روسو[1]"در سال 1987 مطرح شد وآن به این دلیل که به عقیده ی او، این پدیده بیشتریک"سیستم تفکر"،یک "ایدئولوژی"است تا یک روش علمی و یا حتی انتقادی واز این جهت ، به آن نمی توان نام بازنگری تاریخ را اتلاق کرد.

گفتمان انکارگراهاعنوان می کند که رایش سوم ، قصد نابود کردن یهودی هارا نداشته و اتاق های گاز وجود خارجی نداشته اند.آنها نه تنها قتل عام یهودی ها را بلکه قتل عام عقب مانده های ذهنی و کولی ها را نیز توسط نازی ها نفی می کنند.

زمانی که از آشویتز و سایر اردوگا ه های مرگ سخن می گویند، آنها را تنها به عنوان محل هایی برای ضد عفونی کردن لباس ها به حساب می آورند و معتقدند تمام این ها دروغ هایی است که برای تشکیل و تحکیم دولت اسرائیل ساخته و پرداخته شده است.

روش انکارگراها برای تحلیل مسائل، روشی انحرافی است. زیرا به افسانه پردازی و دستکاری جزئیات خلاصه می شود.آنها در تمام فرضیه های اولیه شان جواب های نهایی را دارند و بخاطر همین است که به ضد تاریخ بدل می شوند.زیرا پیش از اینکه هدف کشف واقعیت را داشته باشند، از آن به عنوان ابزاری برای انتشار افکار ایدئولوژیکشان استفاده می کنند. در اینجا برای اینکه با این پدیده بیشتر آشنا شویم، به شرح مختصر افکار یک انکار گرا به نام روبرت فریسون می پردازیم:

روبرت فوریسون

روبرت فریسون یکی از انکارگراهای فرانسوی است.به عقیده ی او، یهودی ها برای اینکه بتوانند کشورشان را تشکیل دهند، دروغ به این بزرگی را اختراع کرده اند.او از"جادوی اتاق های گاز"سخن می گوید و حمایت از فلسطینی ها را با نفی کامل هولوکوست برابر فرض می کند.

یکی از مشخصات روبرت فورسیون و اکثر انکار گراها این بوده است که می خواهند به گفتارشان ظاهرعلمی بدهند و تمام عناصری که در نتیجه گیری به ضررشان تمام می شود را نادیده بگیرند، یا آنها را جزئی جلوه دهند ویا توجیه کنند. او در کتاب "مشکل اتاقهای گاز"اینطور می نویسد:

"مقاصد جنایتکارانه ای که به هیتلرنسبت می دهند، هیچوقت ثابت نشده است.این تصاویر همه اش نتایج تبلیغات جنگ واشاعه نفرت است.تاریخ پر است از این دروغ پردازان.علاوه براینکه در قرن حاضر از وسایل ارتباط جمعی نیزدر این جهت اشاعه افکاردروغ استفاده می کنند. "[2]

یکی از مشخصات نوشته های روبرت فوریسون عدم تحول و تکرار همان مفاهیم در جملات گوناگون و و به نوعی بازی با کلمات است.انکار گرایان از چند عنصر فراتر نمی توانند بروند ودرحوضه محدود افکارشان حبس می شوند.

در آثار روبرت فوریسون چند نکته ی اصلی به چشم می خورد:

1- وجود کوره های آدم سوزی را انکار نمی کند ولی اذعان می کند از آن ها برای سوزاندن جنازه ها در جهت جلوگیری از گسترش اپیدمی استفاده می کردند.

2- وجود اتاق های گاز رابه کل منکر می شود.

3 - معتقد است که هیتلر دستور قتل عام یهودی ها را صادر نکرده است.نه تنها هیچ یهودی، بلکه هیچ انسانی را بخاطر نژاد و مذهبش محکوم به مرگ نکرده است.

4 –" راه حل اساسی" برای هیتلر مهاجرت یهودی ها به غرب بوده است.

5 - تعداد یهودی های کشته شده توسط هیتلر از"صفر"تجاوز نمی کند.

6 – اگر چند یهودی کشته شده اند به دلیل خود جنگ و دلیل های طبیعی بوده است.

7 – قتل عام یهودی ها اختراع صهیونیست هاست و تنها نفعش را دولت اسرائیل می برد. یهودی ها برای اینکه به دنیا احساس گناه بدهند و ترتیب برقراری کشور اسرائیل را بدهند،این دروغ را اختراع کرده اند.

8 – تمام اشخاصی که در این جریان شهادت داده اند دروغ گفته اند.[3]

یکی از ضربه های مهمی که فوریسون و جریان انکارگراها وارد شد، تغییر جهت یکی از همکاران بسیارنزدیکش بود.این فرد ژان کلود پرساک نام داشت.پرساک در ابتدا رویزیونیست بود و برای فوریسون کار می کرد. فوریسون از همان ابتدا بر پشتکار پرساک درجهت رواج افکارش و رسیدن به نتایجی جدید، خیلی حساب می کرد.ولی تنها چیزی که حدس نزده بود این بود که تشنگی پرساک برای کشف حقایق طوری بود که در طی تحقیقاتش و سفرهای متعددش به آشویتز و بررسی و مطالعه دقیق مدارک موجود در موزه ی آشویتزبه این نتیجه رسید که دلایلی که فوریسون و یارانش برای انکار اتاق های گاز عنوان می کنند بی پایه می باشندو اساس آنها بر دستکاری و یا نادیده گرفتن مدارکی است که باافکارشان در تضادند.

یکی از دلایلی که فوریسون برای نفی وجود اتاق های گاز عنوان می کند،عملی نبودن استفاده از گاز سیان هیدریک برای کشتار دست جمعی است.طبق گفته او این گاز به دلیل ماندن در فضا، برای خود کسانی که از آن استفاده می کنند نیزخطر مرگ به همراه دارد.به این مفهوم که اگر چنین اتاقی واقعیت داشت خود افرادی که برای جمع آوری اجساد به اتاق وارد می شدند نیز جانشان را از دست می دادند.از اینجا به این نتیجه می رسد که اتاق گاز به علت عملی نبودنش نمی توانسته وجود خارجی داشته باشد.

ژان کلود پرساک به ما نشان می دهد که اشتباه عمده ی فوریسون، عدم شناخت صحیحش در این حوزه است.تحقیقات دانشمندان معتبر نشان داده است که با تجهیزاتی نه چندان پیچیده، امکان استفاده از گاز سیان هیدریک برای این هدف امکان پذیر می باشد.نکته ی مهمی که در این تجهیزات باید رعایت شود، برخورداری از دستگاه تهویه ای قوی است که بعد ار به قتل رسیدن افراد ، مواد سمی موجود در فضای اتاق را از محیط خارج کند و بدینگونه تخلیه اجساد و حمل آن ها به کوره ها را امکان پذیرسازد.

فوریسون برای اینکه بتواند دلایل محکم تری برای اثبات نظریه عدم وجود اتاق های گاز بیابد، شخصی به نام لوکتر

را برای تحقیق و نمونه برداری به آشویتزفرستاد .لوکتر از بخشهای مختلف ساختما نهایی که کوره ها و اتاق گازها را در برمی گرفته نمونه برداری کرد. هدف او از این نمونه برداری اندازه گیری میزان سیانور موجود در محل بود (حضور سیانور به منزله ی استفاده از گاز سیان هیدریک در آنجا بوده است.)

طبق نتیجه ای که لوکتر ارائه داد، میزان سیانورموجود درنمونه های اتاق گاز، پایین تر از میزان سیانور اتاقهایی است که در آن ها برای شپش ضدایی لباسها ، از گاز سیان هیدریک استفاده می شده است و عنوان حتی در بعضی نمونه ها نیز سیانور به چشم نمی خورد.

فوریسون از آزمایش های لوکتر نتیجه می گیرد که هیچکس در این محل ها توسط گاز به قتل نرسیده است.

با عمیق تر شدن در شرایطی که آزمایش های لوکتر در آن انجام شده است و نتایج آن شاهد اشتباهات فاحش انکار گراها می شویم:

اولین نکته ای که باید عنوان کرد این است که شپش ها به مراتب از انسان نسبت به مسمومیت به گاز سیان هیدریک مقاوم ترند. این گاز با غلظت 0.3 گرم در متر مکعب، آن هم در مدت کوتاه چند دقیقه، برای انسان کشنده است. در حالی که برای نابود کردن شپش ها غلظت 5 گرم در متر مکعب وزمان حداقل 2 ساعت لازم است و برای اینکه تمام حشرات نابود شوند، این زمان به 6 ساعت می رسد. در اثرتماس زیاد حتی رنگ دیوارها نیزبیشترتغییر می کند.

مدت تماس گاز سیان هیدریک با دیوارهای اتاق های گازاز 10 دقیقه در روز بیشتر تجاوز نمی کرده است. در حالی که اتاق ها یی که در آن ها لباس ها را شپش زدایی می کردند، به مدت 12 تا 18 ساعت در روز و دمای فرای 30 درجه سانتیگراد، در معرض گاز سیان هیدریک ان هم با غلظتی برابر 5 گرم در متر مکعب،بوده اند.این مسئله باعث تغییر رنگ دیوارهای این اتاق ها شده است. چیزی که در اتاق های گاز کمتر به چشم می خورد و آن به علت کم بودن زمان تماس در روز و نیز دمای پایین تر این اتاق ها می باشد.

نکته ی متناقضی که در گفتار فوریسون به چشم می خورد این است که هرچند استفاده از گاز اسید سیان هیدریک را برای کشتن انسان ها غیر عملی و خطرناک می داند، ولی اذعان می کند از این روش برای کشتن شپش ها استفاده می شده است . نکته اینجاست که با توجه به غلظت مورد نیاز برای انهدام شپش ها که بسیار بیش از غلظت مورد نیاز برای انسانها است، پس باید نتیجه بگیرد که این استفاده هم به دلیل خطراتی که برای استفاده کننده دارد باید غیرعملی باشد. ولی فریسون چون نیاز دارد که وجود آثار سیانور را به گونه ای توجیه کند ، پس این مورد را می پذیرد بدون این که به تناقض موجود در گفتارش توجه کند.

در هر صورت فوریسون و همکارانش آتارسیانور را در دیوارهای اتاق های گازرا نمی تواند انکار کنند، در جسثجوی ابداع دلیل دیگری که این مسئله را توجیه کند می گردند.او اعلام میکند که گاز سیان هیدریک برای ضد عفونی کردن این محل ها استفاده می شده است.این نکته از لحاظ علمی درست نیست. زیرا اسید سیان هیدریک به هیچ وجه قابلیت از بین بردن باکتری ها را ندارد.برای ضد عفونی کردن یک مکان معمولا از ترکیبات دیگری مثل کلرور کلسیم، آب ژاول و ترکیباتی از این قسم استفاده می شود.

در نمونه برداری های لوکتر اشکالات دیگری نیز به چشم می خورد.به عنوان مثال او در نمونه هایی که بازمانده های اتاق گاز 2 آشویتز برداشته است به عدم حضورسیانور را اشاره می کند.در حالی که اتاق گاز 2 ، به نسبت اتاق های گاز دیگر بیشتر استفاده شده است .لوکتر نتایج نمونه برداری این بخش را دلیلی بر خیالی بودن این ااتاق گاز می داند.اما نکته ای که نه فریسون و نه لکتور به آن اشاره می کنند این است این منطقه از آشویتز در ژانویه 1945 توسط نازی ها منفجر شده است و خرابه های این بخش هر تابستان با 30 سانتیمتر آب پوشیده می شود و گاهی با آب شدن برف ها میزان آب تجمع شده در این قسمت به یک متر می رسد.فقدان سیانور در این بخش بسیار قابل فهم است.زیرا ازسال 45 تا زمان آزمایش لوکتر، تجمع هر ساله آب در آِن بخش باعث حل شدن تمام سیانور باز مانده شده است. نکته مهمی که تایید کننده این گفته می باشد این است که در پایان سال 1945 یک تحقیق "سم شناسی"توسط متخصصین قضایی کراکویردر این بخش انجام شد و نتایج حاکی از وجود میزان قا بل توجهی سیانور در این ناحیه می باشد.مقداری از میله های مسی ورودی های این اتاق گاز هنوز در موزه آشویتز نگهداری می شوند و آغشته به سیا نور می باشند.

دلیل دیگری که لوکتر برای غیر ممکن بودن وجود اتاق های گاز عنوان می کند این است که اتاق گاز و کوره های آدم سوزی در نزدیکی هم نمی توانند وجود داشته باشند. زیرا به محض باز شدن در ورودی اتاق گاز، که مملو از اسید سیان هیریک است گاز در تمام اطراف پخش می شود و به کوره های روشن نفوذ می کند و ترکیب آن با هوا باعث انفجار و تخریب ساختمان می شود.

در این نوع تحلیل، نکته ای که لوکتر اصلا به آن توجه نکرده است این است که دزی که اس اس ها برای قتل انسان ها استفاده می کرده اند از میزان آستانه که در آن گاز سیان هیدریک منفجر می شودد (67.2گرم در متر مکعب) به مراتب پایین تر بوده است و به خاطر همین امکان انفجاز صفر بوده است.اشکال ااصلی فریسون و لوکترو نیز سایر انکارگراها تنها اشکالات متدلوژیک نیست.بلکه آنها بطور آگاهانه یک سری اطلاعات بدست آمده را دستکاری می کنند.به عنوان نمونه نقشه هایی که از منطقه 4 و 5 آشویتز ارائه می دهند هم از لحاظ ابعاد هم از لحاظ سایر مشخصات، کاملا با نقشه های اصلی ناهماهنگی دارد.

فوریسون حتی ازدستکاری معنای لغات وقتی به متون آلمانی رجوع می دهد هم ابایی ندارد.ویکتور بورتون که مترجم متون تخصصی است و جزو کسانی است که در دادگاه علیه فوریسون شهادت داده است به خوبی تقلب ها و دستکاری هایی که فوریسون در متون ترجمه شده اش مرتکب شده را بز ملا می کند.نتیجه ی این تقلب ها این بود که فوریسمن مورد پیگرد قانونی قرار گرفت.

یکی دیگر از عملکردهای انکار گراها از جمله فوریسون که کار آنها را از کادر علمی خارج می کند این است که در یک کار علمی زمانی که فرضیه های اولیه با داده های به دست آمده در تضاد قرار می گیرد، یک محقق فرضیه هایش را مردود اعلام می کند. در حالی که فوریسون وقتی نتایج بدست آمده با فرضیه هایش جور در نمی آمد، آن نتایج را باطل اعلام می کرد.

به عنوان نمونه زمانی که در تحقیقاتش در زمینه اردوگاه های نازی ها، به لیست هایی از اسامی برخورد می کرد که علت مرگشان معلوم نبود یا از سرنوشتشان اطلاعاتی در دست نبود، این مسئله را اینگونه تعبییر می کند که حتما این ها افرادی بوده اند که توسط آلمان ها آزاد شده اند و یا به مرگ طبیعی مرده اند و نازی ها فراموش کرده اند که در فیش ها شان آن را ذکر کنند.

در روش کار انگارگراها، عدم وجود اتاق گاز یک اصل است نه یک فرضیه و هر داده ای که خلاف آن را اثبات کند اشتباه تلقی می شود.

در سال 1991 پرساک توانست به مدارک جدیدی دست یابد که در آنها بسیاری از ابهامات در مورد چگونگی این کشتار دست جمعی آشکار شد و به دنبال آن پی پایه بودن تفکرات انکار گراها بیش از پیش خود را به نمایش گذاشت.

در حقیقت بسیاری از مدارک و اسناد به جا مانده از آلمانها، در سال 1945 توسط روس ها به روسیه منتقل شده و KGB به مدت 50 سال اجازه ی رجوع به این مدارک را به کسی نداده بود.ژان کلود پرساک اولین کسی بود که در سال 1991 اجازه یافت که به آنالیز این مدارک بپردازد.

پرساک در کتابی که براساس این مدارک بدست آمده نوشته است نشان می دهد که این استفاده از متد گازنبوده که برای آلمان ها مشکلهای تکنیکی عمده به همراه داشته است، بلکه مشکل اصلی نازی ها ها از بین بردن جنازه های بی شمار بر جا مانده بوده است. زیرا سرعتی که می توانستند آدمها را به قتل برسانند بستگی به بازدهی کوره ها داشته است. نازی ها مشکلشان را با شرکت های بزرگ آلمانی مطرح می کنند و بالاخره در ژوئن 1943 کوره های جدیدی را که توسط مهندسین نابغه ی شرکت تاپف Tapf طرح ریزی و ساخته شده دریافت می کنند.

این کوره ها که تعدادشان 15 عدد بود، مستقیم با اتاق های گاز در ارتباط بودند.ظرفیت هر کدام از آن ها 1500 کیلو گرم بوده است. این کوره ها در مجموع قادر بودند هزاران جسد را در روز تبدیل به خاکستر کنند.پرساک اصطلاح صنعتی شدن جنایت را بکار می برد زیرا عملکرد این تجهیزات بی شباهت به سیستم زنجیره ای کارخانه ها نیست :افراد با پای خود وارد می شوند و ظرف کمتراز چند ساعت تبدیل به خاکستر می شوند.

اشکال اساسی فوریسون و یارانش این است که تمام گفتار نازی ها را که دال بر پروژه ی نابودی یهودیان است را نیزنادیده می گیرند.از جمله ای سخنان هیملر را که در 4 اکتبر 1943 عنوان کرده است :

"ما در گفتگوهامان با هم، باید خیلی صریح و بی پرده از این موضوع صحبت کنیم. ولی در گفتارهای عمومی مان نباید به آن اشاره کنیم.منظورم موضوع از بین بردن یهودی هاست.مسئله ی ضرورت نابودی نژاد یهود مسئله ای است که باید راحت از آن حرف بزنیم.یهودی ها باید از میان برداشته شوند! این برنامه ی ماست و باید آن را اجرا کنیم."

پیوند انکارگراها با یک سری جریانات اسلامی

در سال های 90 ایده های انکارگراها در دنیای عرب به ابزار تبلیغات ضد اسرائیلی مبدل شد.در دسامبر 1989 هفته "الاستقلال"(هفته نامه ی تقریبا رسمی سازمان آزادی بخش فلسطین)، مقاله ای با نام "دروغ قرن بیستم" منتشر کرد.نویسنده ی این مقاله آقای دکتر الشامالی که خود رامتخصص کوره ها حرارت بالا اعلام می کرد، عنوان کرد که برای کشتن این همه یهودی 1300سال وقت لازم بوده است. یک تراکت عربی اینگونه اظهار می دارد که دروغ اتاق های گاز، عامل فشاری است که سال هاست بر فلسطینیان وارد می شود.

در اینجا شاهد این هستیم که روبرت فوریسون که ناظر کاهش روز افزون تعداد حامیانش است، با توجه به حساسیت مسئله خاور میانه برای اعراب و مسلمانان، بطور فعالانه شروع به ارتباط گرفتن با گروه ها و اشخاص مطرح مسلمان می کند. یک سری ازنشریات عربی زبان نیز به نوبه ی خود به حمایت از ایده های فوریسون اقدام میکنند.روزنامه ی الجزایری "المجاهد"کارهای به اصطلاح"تحقیقی"فوریسون را خیلی"جدی" قلمداد می کند و او را "مورخی"می خواند که موفق شده است حقایقی که توسط نشریات و تلویزیون و سینما تحریف شده است را بر ملا کند.

در اینجا متوجه ایجاد پیوندی بین جریانات اسلامی و راست افراطی می شویم.روبرت فریسون ازموقعیت های مختلف برای ارتباط گرفتن با شخصیت دنیای عرب-اسلامی استفاده می کند.در جنگ گلف او نامه ای برای پیش نماز مسجد پاریس می فرستد و در آن نامه افکارش را بطور مشروح توضیح می دهد. نشریه اش "تاریخ رویزیونیست"که در آن مقاله ای از "موندر سفار"که تونسی است چاپ شده است را نیز ضمیمه آن نامه می کند. نامه ای نیز به سفیر عراق در فرانسه می نویسد و طی آن خود را بعنوان "آشتی دهنده ی ملت ها"معرفی می کند. در آن نامه با عراقی ها که "آزمون تراژیکی"را می گذارند اظهار همدردی می کند و عنوان می کند که به غیر از یهودی های درون و بیرون اسرائیل، تمام ملتها با مردم عراق در این همدردی سهیم اند. او در بخشی از نامه اش اینطور می گوید:

"تا موقعی که اسطوره ی اسراییل زیر سوال نرود، امید صلح در جهان خیلی کم است. این اسطوره همان افسانه ی به اصطلاح "هولوکوست" یهودی هاست.تنها با تداوم این دروغ تاریخی "قتل عام"، "اتاق گاز" و "شش میلیون" است که رقبای شما موفق شده اند این همه اعتبار اخلاقی و مالی که اصلا هم شایستگی اش را ندارند را بدست آورند. رویزیونیست تاریخی با دلایل تاریخی علمی، این به اصطلاح مذهب"هولوکوست" و دگم هایش را زیر سوال می برد."

همان طور که گفتیم انکار گراها از جو خاور میانه برای جلب حمایت اعراب و مسلمانان استفاده کردند. "موندر سفر"که با نشریه رویزیریونیسم تاریخی کار می کند و به دو فرهنگ عرب-اروپا تعلق دارد، برای اینکار مناسب تشخیص داده می شود و وظیفه خطیر انتشار نظرات انکارگراها درکشورهای عربی به عهده می گیرد.

احمد رامی

در اینجا بعنوان نمونه، در مورد یکی از این انکار گراهای مسلمان توضیحاتی را عنوان می کنیم. یکی از چهره های

انکار گرای اسلامی، "احمد رامی" افسر سابق ارتش مراکش است.که در سال 1972 به دنبال اقدام به کودتا علیه حسن دو، به سوئد رفت و در آنجا پناهنده سیاسی شد.در آنجا با انتشار مقالات و نیز با سخنرانی هایش در رادیو اسلام، شروع به حمایت و ترویج ایده های انکار گراها شد. به عقیده ی او یکی از وظایف اصلی مسلمانان برملا کردن "این دروغ قرن 20" می باشد. دروغی که محصول فریبکاری یهودی هاست. او تاکید می کند که اسلام باید با یهودیت به عنوان "فرقه ای مافیایی که زیر لوای مذهب پنهان شده " مبارزه کند و بصورت یک نیروی مقاومت درمقابل "درندگی یهودیت" تبدیل شود:

"هر روز که می گذرد، دنیا بیشتر و بیشتر به فلسطینی بزرگ تبدیل می شود که زیر سلطه مافیای یهود قرار می گیرد. این تسلط برروی مکر و پول و تقلب بنا شده ونقطه ضعف های ما آن را تشدید می کند.درحقیقت،جنگ بین اسلام و غرب نیست. خود غرب هم توسط آن ها اشغال شده است. جنگ بین چپ و راست نیست.جنگ بین کمونیسم و کاپیتالیسم هم نیست. این یهودی ها همه جا نفوذ می کنند.و مثل مافیا قدرت ها را به چنگ خود در می آورند.شیطان بزرگ آمریکایی ها نیستند، شیطان بزرگ اسراییل است. اسلام ضد غرب نیست، اسلام ضدآمریکا نیست.انقلاب اسلامی نباید دشمن خود را اشتباه بگیرد. تبلیغات دروغین یهودیها سعی دارد به افکار عمومی غربی بقبولاند که دنیای اسلام برای غرب خطر بزرگی است و اسراییل دوست آنهاست...دولت آمریکا تنها عروسک کوکی شان است...ایشان بر وسایل ارتباط جمعی و منابع اقتصادی جهان تسلط کامل دارند و این سازمان دهی مافیایی جهان، به اقتدار یهود اجازه داده است که برافکارجهانی و قدرت های سیاسی و ایدئولوژیک تسلط کامل داشته باشند و آنها را به بازی بگیرند."[4]

بدین ترتیب احمد رامی تبدیل به قهرمان جدیدی می شود که با افکار اولترا - رادیکال ضد یهود انکارگرای خود ، در جهت افکار روبرت فراسون قرار می گیرد. "رادیو اسلام" به نفی کامل چیزی که آن را "تعبیر یهودی ها از تاریخ" می نامد وضرورت جایگزینی آن با "برداشت عربی-اسلامی"می پردازد. احمد رامی قهرمان جدید وسایل ارتباط جمعی عرب-مسلمان، در برنامه هایش خود را نماینده ی موضع گیری های جهانی جریان های اسلامی و ضد اسراییل اعلام می کند.

در این فضاست که دررادیو اسلام که چهار بار در هفته بخش می شود و شنوندگانش به 700000 نفر تخمین زده می شود.احمد رامی در برنامه های رادیوی اش، بطور دائم این ایده های انکار گرایا نه اش را یادآور می شود. او در صحبت هایش اینطور می گوید:

"یهودی ها هنوز افسانه هایشان را واقعیت قلمداد می کنند.برای اینکه به صلح واقعی و صحیح و همیشگی برسیم، باید این برداشت یهود از تاریخ را دور بریزیم. اینها را تبلیغات صهیونیستی تحریف کرده است...یهودی ها به عنوان برنده های جنگ جهانی دوم تاریخ را آنطور که می خواستند نوشته اند.اما ما مسلمانان دراین جنگ نه برنده بودیم نه بازنده .ما این برداشت از جنگ جهانی دوم را که به وسیله "غرب یهودی زده" هم پذیرفته شده رد می کنیم...اشغال غرب توسط یهودی ها مثل سرطان یا ایدز می ماند و غرب تمام سیستم دفاعی بدن خود را در مقابل آن از دست داده است."

احمد رامی به جرم توهین به یهودیان به شش ماه زندان محکوم شد.در زمان محاکمه اش در طی مصاحبه ای با خبرنگاران خود را زندانی سیاسی قلمداد کرد.

او 15 ژوئیه 91 از زندان آزاد شد و چند ماه بعد از آزادیش توسط حکومت ایران به عنوان شرکت در "کنفرانس جهانی حمایت از فلسطین" در تهران دعوت شد.او در نطقش به تشریح عقاید انکارگرانه اش و اهمیت اشاعه این نظرات در جامعه اسلامی پرداخت.لازم به یادآوری است که یک سال قبل از این جریان در سال 90 نیز در کنفرانسی که توسط وزارت امور خارجه ایران ترتیب داده شده بود نیز شرکت کرده بود. رئیس جمهور وقت رفسنجانی ، رئیس مجلس کروبی، و آیت الله خامنه ای نیز سخنانی ایراد کردند. آیت الله خامنه ای در سخنرانی خود این "دروغ یهودی ها" را محکوم کرد و اعلام کرد که یهودی ها در نشان دادن خود به عنوان قربانی شدیدا مبالغه کرده اند.لازم به یادآوری است که احمد رامی در زمان اقامتش در ایران با رادیو رسمی ایران نیز مصاحبه ای انجام داد.

رادیو اسلام که بدنبال دستگیری احمد رامی تعطیل شده بود، در سال 94 دوباره کار خود را از سر گرفت وسه سال بعد به مدت 30 ساعت در هفته ودر چند زبان روی سایتی در مورد "مافیای یهود که دنیا را را به سوی فاجعه می برد" سخن می راند:

"مقاومت در مقابل تسلط یهودی ها تنها مسئولیت مسلمانان نیست.این سلطه یهودی ها جهانی است و تنها به فلسطین خلاصه نمی شود.مقاومت در مقابل این تسلط باید در سطح جهانی و با اتحاد با تمام نیروهایی که برای آزادی مبارزه می کنند، انجام شود...اسلام در حال حاضر در صدر جبهه مبارزه با سلطه ی یهود قرار دارد و امروز اسلام جواب های مناسب در مورد این مشکل های ایجاد شده توسط یهودیان در غرب را در دست دارد. ولی این به این معنی نیست که باید همه ی کارها را انجام دهد."[5]

برای مقابله با این "توطئه جهانی یهودیت" احمد رامی مسلمان ها را به "رنسانس اسلامی"دعوت می کند و پیشنهاد تشکیل نهاد های گوناگون مبارزاتی مثل: مدرسه ای برای خبرنگاران، یک آژانس پان اسلامیست برای مطبو عات را مطرح می کند و در جهت این که از "آلوده شدن دانشگاهامان به وسیله افکار یهود جلوگیری کنیم" تشکیل یک دانشگاه جدید اسلامی را اجتناب ناپذیر می بیند . در انتها، ایده ی "تشکیل یک شبکه اینترتتی برای پخش خبر" را ارائه می دهد.شبکه ای که بتواند با تبلیغات دروغین یهودی ها به مقابله بپردازد . او در صحبت هایش خیلی صریح از ژان ماری لوپن رهبر راست های افراطی فرانسه حمایت می کند.

دوستی روبرت فوریسون و احمد رامی

روبرت فریسون با کمال خوشحالی ملاحظه می کند که کالایش در بین یک سری جریانات اسلامی خریدار دارد ولذتش به اوج می رسد، وقتی رادیو اسلام دو شب متوالی از او دعوت می کند که به سوالات شنوندگان در مورد "دروغ بزرگ یهودی ها" پاسخ دهد.

در مارس 92 به دیدار دوست عزیزش "احمد رامی "در استکهلم می شتابد. او که تا آن روز احترام خاصی برای احمد رامی قائل بوده، بعد از اقامت چند روزه اش در نزد وی و با دیدن تاثیر گذاریش را دربین مسلمان های سوئد، نظرش به او باز هم مثبت تر می شود و از او بخاطر افکار و عملکردهایش تشکر و قدردانی می کند.

ازاینجا به بعد دیگر روبرت فوریسون، روابطش را مخفی نگاه نمی دارد. دشمنانش همان دشمنان سابق، یعنی یهو دی ها هستند. او به سختی می تواند تنفرش را به یهودی ها مخفی نگاه دارد و سخنانش در آنتی سیمستیسم ریشه دارد.همان طور که گفتیم انکار گراها وظیفه ی خود را بر ملا کردن یهودیان درارتباط با هولوکوست می دانند و می خواهند ثابت کنند که دسیسه گری در یهودیان رسمی قدیمی است وحتی احتیاج به یادگیری آن ندارند.او در نطقی در اینترنت اعلام می کند:

"این دروغ گوها می خواستند با داستان های "اتاق های گاز جادویی شان " ما را فریب دهند. تنها چیزی که از هولوکوست باقی خواهد ماند ،یک مشت ایده های خالی و پوچ است."

او تاکید می کند که هدفش تنها بازنگری علمی تاریخ بوده و از یهودی ها متنفر نیست و این یهودی ها هستند که چشم دیدن او را ندارند. چیزی که در رفتار فوریسون متناقض است،این است که در نامه ای حمایت خود را ازفردی نئونازی به نام "الیویه متیو" اعلام می کند و در کنفرانس هایش در مورد رویزیونیسم، دست های نئونازی های بی شماری را در دستانش فشار می دهد.

در سال های 90 از شمار طرفداران فوریسون در فرانسه روز به روز کاسته می شو د و همزمان، تلاش های او برای گسترش افکارش در بین مسلمانان و نیزاستفاده از اینترنت برای نشر عقایدش افزایش می یابد.

اینترنت ابزاری است که ظهور آن پیدایش اتاق های گفتگو را نیز در برمی گیرد و این محل ها فرصت خوبی برای انکارگراها می باشند تا به نشر عقایدشان ادامه دهند.

در مثال زیر شخصی در یکی از این اتاق ها، نظرش را در مورد کشتار یهودیان توضیح می دهد:

"من در زمینه ی مسئله رویزیونیسم با ژان ماری لوپن موافقم.این تنها جزو جزئیات تاریخ است.تنها به این دلیل که مرگ سیصد هزار، یک میلیون یا شش میلیون یهودی در جنگ جهانی دوم، خیلی مسئله من نیست. تاریخ دان ها می گویند هشت میلیون آلمانی و بیست میلیون روس در این جنگ ها کشته شده اند. چرا از اون ها حرفی نمی زنیم. از طرفی ، من نمی فهمم چرا اینقدر اتاق های گاز را درام می کنند.(تازه اگر فرض کنیم که وجود داشته اند) صادقانه بگویم اگر به من می گفتند بین مرگ یهودی وار، یعنی خفه شدن چند دقیقه ای با گاز، با مرگ مثل یک آلمانی که در جبهه جنگ از گرسنگی و سرما، زیر بمباران روسها یکی را انتخاب کنم، من حتما مرگ با اتاق گاز را بر می گزیدم. اگر تا آخر این استدلال پیش برویم، متوجه می شویم که یهودی ها در این جنگ تازه کلی هم شانس آورده اند و مردنشان در شرایطی بوده که کمترین رنج را متحمل شده اند."

در اینجا به پایان مطلب می رسیم . هدف من در این مطلب این بود که با تشریح نمونه های مطرح شده، نشان دهم که انکار گراهای هولوکوست، از هر نوعشان نتوانسته و نمی توانند با دید علمی به تاریخ نگاه کنند و در حقیقت، ذهنیت های نژادی و نیز متد کاری شان که شدیدا غیر علمی است، سخنان آن ها را از حوضه علم تاریخ خارج و در نتیجه بی اعتبار می کند و همانطور که هانری روسو عنوان می کند، نگرش آنها در حد یک ایدئولوژی باقی می ماند.

دومین نکته ای که از این بررسی اجمالی نتیجه می گیریم، این است که این جریانات افراطی چگونه در نقاط مشترک شان با هم پیوند می خورند. یکی از نکات اشتراک در اینجا پدیده ی "یهودی توطئه گر " و سعی در مبارزه با اوست.

آخرین نکته اینکه متاسفانه عده ای تصور می کنند چون از این فاجعه سو استفاده های سیاسی شده است، پس راه حل جلوگیری از این سواستفاده های سیاسی، کوچک شمردن و حتی نادیده گرفتن آن می باشد. در حالی که ناچیز شمردن چنین جنایت بزرگی، ناچیز شمردن تمام ارزش های والای انسانی است.اگر ما قصد حمایت از ملت های مظلوم مثل ملت فلسطین را داریم، لازمه اش این است که دریابیم فاجعه هولوکوست تنها فاجعه ای برای یهودیان نبوده است.فاجعه هولوکوست جزوی از تاریخ انسان معاصر است که در آن میلیون ها انسان بی گناه به خاطر تعلقات فرهنگی قومیشان به قتل رسیده اند . ما بعنوان انسان مسئولیم تا این فاجعه را با تمام کراهتش بشناسیم و بشناسانیم تا دیگر هیچ انسانی به خاطر مذهب قوم، نژاد یا ملیتش جان خود را از دست ندهد.

دوستانی که خواستار اطلاعات بیشتری در این زمینه می باشند، می توانند به کتاب های زیر رجوع کنند.

1. Henry Rousso, Le syndrome de Vichy, Seuil, Points Histoire, 1990 —

2. Valérie Igounet, Histoire du négationnisme en France, Seuil, 2000

3. Pierre Vidal-Naquet,Les assassins de la mémoire, Seuil, Points Essais, 1987

4. Anne Grynberg, La Shoah, l’impossible oubli, Découverte Gallimard, 1995

5. Pierre Bridonneau, Oui, il faut parler des négationnistes, Cerf, 1997

6. Nadine Fresco, Les « révisionnistes » négateurs de la Shoah, in l’article “Révisionnisme”,Encyclopaedia Universalis, 1990.

7. Alain Bihr, « Les mésaventures du sectarisme révolutionnaire », in Négationnistes : les chiffonniers de l’histoire, Édition Golias et Éditions Syllepse, 1997

8.Bernard Comte,Lgénocte Nazi et ler négationistes, 1990.

[1] Henry ROUSSO, Le syndrome de Vichy,SEUIL ,1990,P ;176

[2] Robert Faurisson « le problème des chambre à gaz », Defence de l’occident , 1978,p33

[3] Ibid,39

[4] اینترنت رادیو اسلام

[5] اینترنت رادیو اسلام

+ نوشته شده در دوشنبه چهاردهم اسفند 1385ساعت 3:33 توسط مژگان کاهن

خالد حسینی

iranpoem — Sat, 20 Dec 2008 14:15:18 GMT

نگاهی به رُمان بادبادک باز - اثر: خالد حسینی

انسی شیرازی

از قول «ایگناسیو سیلون» جایی خوانده ام که والاترین کاربرد نویسندگی تبدیل تجربه به شعور است.
در بادبادک باز خالد حسینی با قلمی قوی و شاعرانه نه تنها به روانی و جذابی نابسامانیهای سیاسی- اجتماعی سرزمینی فراموش شده را در برابر دیدگان مشتاق میلیون ها انسان در سراسر جهان قرار می دهد بلکه به پستوهای دور از انظار و توجه آدمیان نیز سری می کشد و از میان خاک و دود و خرابی و نابودی و رنج، گنجی پر بها می یابد و می بینیم که تجربه های یک نویسنده ی افغانی تبدیل به شعور می شود و آگاهی جمعی را در عصر ما تعالی می بخشد.
شنیده بودم که رمان بادبادک باز فقط یک نقطه ضغف دارد و آن چگونگی پایان آنست. دوستی که کتاب را به من معرفی کرد می گفت خیلی زود تمام شد و معتقد بود که خالد در پایانی شتابزده خیلی چیزها را ناگفته رها کرده است. حتی در پشت جلد کتاب از قول «گیسل تو» همین نظر توجه مرا به خود جلب کرد، اما من پایان این داستان را بسیار زیبا، جذاب و پُر معنا یافتم. حتی بر این باورم که نقطه ی اوج کمال و زیبایی داستان چگونگی به پایان بردن آن است.
در رمان جذاب «بادبادک باز» که به قول ایزابل آلنده «...تمام درونمایه های مهم ادبیات و زندگی از جمله عشق، افتخار، گناه، ترس، رستگاری و....» را در بر می گیرد، نویسنده ما را به آنجایی می برد که باید می بُرد.
رستگاری و کمال قهرمانِ داستانِ او به انتهای داستان نور می پاشد و این همان چیزی است که خود نیز به پی بردن به آن معترف است، البته با شکلی بی پیرایه تر و به دور از اوهام و خیالات: «....عکس را آهسته سر جایش گذاشتم. در اتاق سهراب را که می بستم با خود فکر کردم شاید هم بخشایش (بخوانید رستگاری) این طوری به بار می نشیند، نه با طمطراق تجلی بلکه به این شکل که «رنج» جُل و پلاسش را جمع می کند و در دل شب آهسته و بی خبر رخت بر می بندد.»
جذابیت پایان داستان لمس همین حس رستگاری توسط خواننده است. در آنجا که جمله ی «تو جون بخواه» که همیشه تکه کلام حسن در اثبات وفاداری و سرسپردگی عاشفانه اش نسبت به امیر بود، این بار از زبان امیر خطاب به سهراب شنیده می شود و می بینیم که امیر به حَسَن تبدیل شده است. اصلا یکپارچه حَسَن می شود و اینجاست که اوج و پرواری داستان و قلم خالد حسینی مرا به وجد می آورد. آنچه این مرد (امیر) می خواست تنها همین بود. یک لبخند سهراب، هر چند این لبخند «یک وری و کم رنگ بود»، «اما بود».
ـ «میخواهی بروم آن بادبادک را برای تو به چنگ بیاورم؟» کاری که حسن برای او کرد و گرفتار دیو دوسری به نام آصف شد و همین باعث شد «...بیست و شش سال آزگار امیر دزدکی به آن کوچه ی متروک نگاه کند »و تنها با«... قورت دادن آب دهان سهراب که سیب آدمش را بالا و پایین برد و به نظر می آمد که با سر گفت بله» احساس گناه امیر برای همیشه به پایان رسید و او از سرک کشیدن به آن کوچه خلاصی یافت. همین لبخند و همین «آری» کلید بهشت را در دستان امیر جای داد. امیر خود را بخشید.آری! امیر قانع بود. از مادر سهراب یاد گفته بود که سیب کال نخورد تا دل درد نگیرد. باید صبر می کرد. می دانست که برف یکی یکی آب می شود و از اینکه شاهد آب شدن اولین دانه بود طعم شیرین زندگی را پس از سال ها چشید.
«...می دویدم. مردی گنده همراه بچه های پر سر و صدا می دویدم. ولی برایم مهم نبود.   در حالی که باد به صورتم می خورد و لبخندی به پهنای درّه ی پنج شیر بر لب هایم نقش بسته بود. می دویدم». چه پایانی زیباتر از این جملات در تصور می گنجد؟
درونمایه این داستان همه ی آن چیزهایی بود که ایزابل آلنده گفته وخیلی هم از آن بیشتر. چگونگی پایان دادن به این داستان بنظر من قشنگ ترین بخش آن است.
دیگر برای من مهم نیست که سهراب بعد از این چه کرد؟ رابطه اش با امیر و ثریا چگونه شد. مهم نیست که از «آشوب مسلّم» بیرون کشیده شد و به آنچه انداخته شد آیا «آشوب غیر مسلّم» بود یا نه؟ مهم اینست که امیر مثل همان بادبادک رها شد. دین خودش را نسبت به پدر، به رحیم خان، به حسن، به سرزمین مادری اش، به سهراب و از همه مهم تر نسبت به خودش ادا کرد. برای اولین بار «تیمسار» را سر جایش نشاند. در روزی که در برابر همسرش و خانواده ی او تک خالش را به زمین زد و با خودش، با حقیقت خودش، آشتی کرد. همان موقع که گفت: «....پدرم با خدمتکارش خوابیده و او هم برایش پسری به دنیا آورده به اسم حسن. حالا حسن مرده. ‌آن بچه که روی کاناپه خوابیده پسر حسن است. برادر زاده ی من و دیگر نبینم جلوی من او را «پسر هزاره ای » صدا کنید. او اسمش سهراب است.»
آه که گاهی ما با چه کارهای به ظاهر ساده و کوچکی سنت ها را به چالش می کشیم و سهم خود را در فرو ریختن و شکستن قلعه ی ابتذال و جهل ادا می کنیم.
امّا این سفر - سفر به افغانستان - برای امیر سفر به اعماق ضمیر نیمه خودآگاه خودش نیز بود. به همه ی پس کوچه های ضعف خویش سرک کشید. به جبران گذشته با آصف نبرد کرد و وقتی با استخوانهای شکسته از آن جنگ بیرون آمد همه ی قدرت خود را حتی بدون آنکه پشتیبانی مثل «بابا» داشته باشد یک تنه، به تنهایی و به تمامی از آن خود کرد. در برگشت از این سفر بود که توانست در چشمان تیمسار نگاه کند و برادرزاده اش را معرفی نماید و از قضاوت «تیمسار» و همه ی افغانی ها هم نهراسد.
آنچه رحیم خان در وصف «بابا» در نامه اش گفته بود: «...پدرت مردی بود که بین دو نیمه گیر کرده بود...» در حقیقت در مورد خودِ امیر هم مصداق پیدا می کرد. آن نیمه ی مشروع و اجتماعی پسندش با سفر او به افغانستان، که سفری به اعماق خویشتن خویش بود، نیمه دیگری از او را نمایان ساخت. نیمه ای که «وجه ناب و شریف بابا» بود.   نیمه ای که در نهان خانه ی قلبش آرزو میکرد روزی به آن دست یابد و لایق این شود که پسر «بابا» باشد.
داستان امیر داستان کامل شدن او با گذشته ی خودش است. داستان یکپارچگی شخصیت او. داستان «طلوع راستین خورشید شب های یلدا» یش.
رحیم خان روزی در توجیه علت مخفی کاری «بابا» و اینکه امیر و حسن را از حق دانستن حقیقت محروم کرده بود محافظه کارانه گفته بود: «...در یک جامعه ی سنتی بعضی چیزها از حقیقت هم مهم ترند...».
امّا امیر، قهرمان خالد حسینی ثابت می کند که هیچ چیزی هرگز از حقیقت مهم تر نیست. «بازگشت به خویشتن» و دادن حق تقدم به حقیقت حقیقی خویش وقتی است که می گوید: «...دیگه نمی خوام خودم رو فدای کسی کنم. آخرین بار که این کار را کرده بودم به خاک سیاه افتاده بودم....» و در جایی دیگر، «...فرصت زیادی دیگه ندارم، اونو می خوام به دلخواه خودم بگذرونم...»
خالد حسینی «جسارت خود بودن» را با زیبایی در لابلای واژه های این کتاب بیان می کند. آدمی از این دست و با این نگاه تنها در سایه ی اولویت دادن به حقیقت عریان است که می تواند رهایی و رستگاری را تجربه کند و به قول خودش«... برنده بودن در یک قرعه کشی ژنتیکی..» که جنسیت او را تعیین می کند، دیگر نه اقتدار نصیبش می کند و نه حقارت.
آری!            آدمی وقتی به این سطح از شعور و آگاهی برسد پیامبر می شود. به یاری جهان در خواب می شتابد و چشمها را دعوت به شستشو می کند و دیگر گونه زیستن را به نمایش در می آورد.
خالد حسینی های روزگار ما صدای فریاد خاموش همه انسان های فراموش شده اند.
در جهان امروز، هنگامی که قدرتمندان و سیاست پیشه گان اش با لبخندهای تصنعی و عوام فریبانه دم از حقوق بشر می زنند و از کشتن و بی خانمان کردن و یتیم کردن هزاران کودک ابایی ندارند،سفیران صلح تابلویی از ارزش های راستین و دروغین را درکنار هم می نهند و ما را به تفکر دعوت می کنند

خالد حسینی اولین فرزند از پنج فرزند خانواده ای افغانی است که در سال ۱9۶۵ در کابل به دنیا آمد. مادرش آموزگار تاریخ و زبان فارسی دبیرستان بزرگی در کابل بود. در سال ۱۹۷۶ به پدرش پستی در سفارت افغانستان در پاریس تفویض شد و بدینگونه او و خانواده اش عازم فرانسه شدند. دوران این پست سیاسی در سال ۱۹۸۰ به پایان رسید و قراربود که همه افراد خانواده به افغانستان بازگردند، اما کودتای کمونیستی و اشغال افغانستان توسط شوروی که با جنگ، خونریزی و خشونت همراه بود، موجب شد که خانواده خالد از امریکا تقاضای پناهندگی سیاسی کنند و بدینسان از سپتامبر ۱۹۸۰ در سن خوزه - کالیفرنیا اقامت گزیدند.
خالد به دانشگاه Santa Clara رفت و پس از آن در سال ۱۹۹۳ از UC-San Diego موفق به دریافت مدرک پزشکی شد.   از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۴ به عنوان متخصص داخلی در لوس آنجلس به طبابت اشتغال داشت. همزمان با درمان بیماران، از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ دست به نگارش رمان «بادبادک باز» زد. این رمان در سال ۲۰۰۳ منتشر شد و ۳ ماه پس از آن دکتر خالد حسینی برای اولین بار بعد از ۲۷ سال، برای دیداری به کابل رفت. دیداری که دیدگاهش را نسبت به زندگی برای همیشه تغییر داد. در سپتامبر ۲۰۰۷ دکتر خالد حسینی باز هم به افغانستان بازگشت ، اما این بار به عنوان سفیر حسن نیت سازمان ملل در کمپ پناهنـدگان (United Nations High Commissioner For Refugees)   U N H C R سازمان مذکور یکی از بزرگترین سازمان های بشردوستانه در دنیاست و مسئولیت حمایت و تأمین محیطی امن برای بیش از ۲۰ میلیون پناهنده موجود در دنیا را بر عهده دارد.
«بادبادک باز» داستان زندگی پسربچه ای است به نام امیر که افغانستان را همراه با خانواده اش ترک کرده و در آمریکا ساکن می شود، اما هرگز خاطرات کودکی و دوست عزیزی به نام حسن را که در افغانستان جا گذاشته بود فراموش نمی کند. «بادبادک باز» که به زبان انگلیسی نوشته شده در ۳۸ کشور دنیا به چاپ رسیده است.
کتاب دیگر او به نام «هزاران خوشید باشکوه» A Thousand Splendid Sun عنوان پرفروش ترین کتاب را در نیویورک تایمز نصیب خود کرد. هر دو کتاب به زبان فارسی ترجمه شده اند.
گرچه سال ها از انتشار کتاب «بادبادک باز» می گذرد، اما دیدن فیلم «بادبادک باز» که اکنون بر پرده سینماهاست سبب شد که بخواهم در این نوشتار حرف دلم را بزنم و بگویم که پیام خالد حسینی در فیلم «بادبادک باز» گم شد ه است و شخصیت های قوی کتابش در فیلم همچون سایه هایی سرگردانند.

ژاله شادی طلب

iranpoem — Wed, 17 Dec 2008 11:27:01 GMT

بیماری دوگانگی- مزدک

مزدک

دستمایه این نوشتار، گفت و گوی شهروند امروز با خانم دکتر ژاله شادی طلب است که در شماره ۶۳ مجله شهروند امروز، مورخ ۲۴ شهریور ۱۳۸۷ چاپ شده بود.

خانم شادی طلب که از اساتید به نام جامعه شناسی در ایران است، به شکل اجمالی به ریشه دوگانگی شخصیتی‌ای پرداخته که امروزه در جامعه ایران، به پدیده‌ای فراگیر بدل شده است.

با اجازه مسئولان محترم شهروند امروز، این گفت و گو را در این نوشتار می‌آورم:

زندگی زیرزمینی

دوگانگی شخصیت در گفت‌وگو با دکتر ژاله شادی طلب، جامعه شناس

آمنه شیرافکن : ژاله شادی‌طلب در تحلیل خود از وضعیت جامعه‌ای که دوگانگی در آن به شکل یک بیماری اجتماعی درآمده نخست به سراغ مفهوم کنترل اجتماعی می‌رود در تحلیل او سیستم قدرت با استفاده از ابزار کنترل اجتماعی توانسته میزان شخصیت‌های دوگانه در اجتماع را توسعه دهد.

در میان عوامل اجتماعی موثر در شکل‌گیری رفتار و شخصیت‌های متناقض در اجتماع کدام عامل را در سطح بالاتری از تاثیر اجتماعی می‌بینید؟

کنترلِ اجتماعی، عامل تاثیرگذاری در این زمینه است و به خوبی ریشه‌های اجتماعی دوگانگی را در خود پنهان دارد. برای تحلیلِ بروزِ بیماری‌ای به نامِ دوگانگی شخصیتی، می‌توان به تحلیل طیفی پرداخت که در یک سر آن هنجارها و قواعدی است که فرد آن را از طریق جامعه‌پذیری و از نهادهای نخستینی مانند خانواده می‌آموزد. این آموزه‌ها ضمانت‌های اجرایی اندکی دارند و قواعد دشواری بر نحوه اجرای آن نظارت ندارد و منطق اجرای آن غالبا شرط و شروطی نانوشته یا آیین‌ها و سنت‌هایی است که فرد احترام و توجه به آن را در خلال فرآیند تربیت می‌آموزد.

اما در آن سرِ طیف، قواعد و هنجارهای وضع شده‌ای قرار دارد که تخطی از آن، فرد را در دامان تنبیه و مجازات‌های رسمی ‌می‌اندازد؛ اگر فردی بخواهد از قانون تخطی کند، باید به عقوبتِ ناشی از این ماجرا فکر کند: عقوبتی که این بار با ابزارهای رسمی ‌و از جانب سیستم حکومت و نهادهای قانونگذار اعمال خواهد شد. حالا موضوع دوگانگی در بخشی از این طیف تولید می‌شود که فرد میان آنچه در نهادهای نخستین آموخته و هنجارهای اجتماعی و قوانین، تناقض‌هایی اساسی می‌بیند و شخصیت دوگانه در چنین شرایطی است که تولید می‌شود.

فردی که از تلاقی بخش تناقض‌آمیز این طیف تولید می‌شود با چه بحران‌های اجتماعی روبرو است؟

فرد دوگانه محصول تلاقی تناقض‌های در این طیف وجودی دوگانه می‌یابد که دیگر نمی‌توان او را فردی سالم توصیف کرد، چرا که فرد سالم بر اساس مبانی اجتماعی فردی است که در هر شرایط چهره‌ای تازه از خود بروز نمی‌دهد، بلکه از اینکه باور خود را در موقعیت‌های متفاوت با تاکید بیان کند، ابایی ندارد. اما فردی که به بیماری دوگانگی مبتلا شده، در حقیقت بخش عمده انرژی خود را در ساخت چهره‌های متفاوت از دست می‌دهد. فرد سالم نباید دو شخصیتی باشد. فرد سالم باید شفاف عمل کند و جرات کند در جایی که با رای یا اصولی مخالف است، دستِ ‌کم رای مخالف خود را بگوید. شخصیتِ سالم، هیچ عقوبتی را در مقابل شفاف بودن پیش‌بینی نمی‌کند و آموخته اگر در جایی خطایی از او سر زد، بر اساس قرارداد اجتماعی به اندازه اشتباه خود تنبیه شود.

اما فرد دوگانه چنین جسارتی ندارد؛ ترس در عمق وجود و ناخودآگاه او ریشه دوانده و مدام انرژی او تحلیل می‌رود. شاید ترس از نقد و اعتراض را بتوان [از] بحران‌هایی دانست، که فردِ دارای شخصیت دوگانه با آن مواجه است.

نمونه‌ای که مصداق توضیح شما در این باره باشد؟

اتفاقی که این روزها با عنوان طرح امنیت اجتماعی در جامعه از سوی سیستم پیگیری می‌شود، شاید نمونه‌ای آشکار در این رابطه باشد. افراد در مواجهه با طرحی قرار می‌گیرند که هیچ قدرتی برای نقد آن ندارند و شاید آن طرح با بخش عمده‌ای از ‌آموزه‌های اجتماعی آموخته آنان مغایر باشد، اما این طرح قابل بررسی از سوی فرد نیست. نمونه دیگرش هم رسانه‌هایی که در خانه مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما استفاده از آن توسط نهادهای قدرت غیرقانونی است. در دوره‌ای ویدئو با این معضل مواجه بود، اگر از دانش‌آموزی در مدرسه می‌پرسیدند که در خانه ویدئو دارید قطعا پاسخ آن منفی بود، چرا که او پیش از این آموخته بود که دروغ برایش کارکرد دارد و از تنبیه و مجازات او جلوگیری می‌شود. اینکه دروغ در جامعه کارکرد مثبتی پیدا کند، اوج فاجعه برای جامعه‌ای است که دغدغه اجرای مفاهیم و معیارهای اخلاقی را در سر می‌پروراند.

فرد دروغگو، در تعامل اجتماعی و کنش و واکنش‌های صورت گرفته، می‌بیند که به هنگام مجازات در دروغگویی به شکلی غیرمستقیم و با فرار از قانون مجازات حتی تشویق می‌شود و همین موضوع است که به دروغ‌پردازی‌ها اوج مثبت داده و ریا و تزویر را در سطح جامعه افزایش می‌دهد.

حالا اگر بخواهیم از مفهوم فرد به مفهوم جامعه بازگردیم فکر می‌کنید جامعه‌ای که افرادش چندگانه و دوگانه‌اند و مدام ماسک‌های مختلف بر چهره می‌زنند با چه چالش‌هایی مواجه است؟

تمام آنچه از سوی سیستم طراحی شده، مقاصد مثبتی را پیش‌بینی می‌کند، یا دست‌کم فرض ما بر این است. یعنی مسوولان قطعاً در طراحی ضوابط، قوانین و مجازات‌ها به خیر جمعی می‌اندیشند و اینکه بخواهند جامعه را به پیش هدایت کنند، اما مسئله از اینجا آغاز می‌شود که همه این برنامه‌ها وقتی به تولید شخصیت چندگانه در اجتماع ختم می‌شود، دیگر آن آمال و آرزوها را بر آورده نخواهد کرد و برعکس تمام این طرح‌ها در برنامه‌ای بلندمدت نتایج کاملا متفاوتی برای نهاد قدرت به دنبال دارد.

در موضوع توسعه، جامعه‌ای که به چنین بیماری دچار است، چگونه استحاله می‌شود؟

توسعه، قواعد خاص خودش را دارد. فردی که می‌خواهد مبانی توسعه را در سطح اجتماع پیش برد، نباید مدام تغییر چهره دهد. در جوامع توسعه یافته، کمتر می‌بینیم که انرژی فرد برای تغییر ماسک هدر رود. اصلِ خلاقیت در جامعه توسعه یافته برای فرد به وجود می‌آید. خلاقیت افراد جامعه در تولید ذهنی و اندیشه آزاد است که توسعه را شکل می‌دهد و فردِ خلاق، قطعا محصول جامعه دوگانه نخواهد بود. به عنوان نمونه، نهاد آموزشِ ما به ‌شدت در شکل گیری شخصیت‌های دوگانه موثر است، اما این نهاد می‌خواهد که افرادی با اخلاق را به جامعه بفرستد، در حالی که از برنامه‌های خود نتایج معکوسی می‌گیرد و شاید بتوان پدیده فرار مغزها را در این میان گنجاند.

سبک زندگی افراد در جامعه دوگانه چگونه است؟

نوعی زندگی زیرزمینی آدمها. همه آنچه در قالب بحران چنین جامعه‌ای را تهدید می‌کند، بحرانی است که در لایه‌های مختلف اجتماع ریشه دوانده و پوسته‌های مختلف جامعه به ادبیاتی غیر شفاف خو کرده‌اند که محصول آن برای جامعه، رنگ باختن اخلاق و تقویت تزویر و دورویی در فرد است. تمام تهدیدها برای چنین جامعه‌ای تهدید ازدرون است. جامعه متناقض و چندگانه، با بحرانی خفته و ناپیدا از درون مواجه است. افراد در چنین جامعه‌ای است که به زندگی زیرزمینی رو می‌آورند، درست مثل اقتصاد زیرزمینی. نهادهای مختلف در سیستم قدرت به‌شدت آسیب پذیرند، در حالی که اشکال تناقض، به شکل کارکردی در حال باز تولیدِ مدام در لایه‌های اجتماعی است.

نمونه‌هایی که در جامعه ما بتوان بر آن استناد کرد تا موضوع دوگانگی بهتر قابل درک باشد؟

یکی از آسیب‌های اجتماعی نسل جوان و البته بخش عمده‌ای از افراد جامعه ما در شرایط کنونی، اعتیاد است. شاید در بروز این آسیب اجتماعی، دلایل و عوامل مختلفی تاثیرگذار باشند، اما در کنار این‌ها، تناقض‌های موجود در سطح جامعه است که فرد را به سمتی هدایت می‌کند که دلش می‌خواهد اندکی از این فضاهای متناقض پیرامون رها شود. جوانی که مدام با طیف تناقض‌ها مواجه می‌شود، در نوع بدبینانه‌اش به اعتیاد پناه می‌برد تا فراموش کند ودر همین حال است که جامعه یک نیروی خلاق کار و اندیشه را از دست می‌دهد و البته در کنار آن، فردی آسیب‌زا برای اجتماع را تولید می‌کند و بر همین اساس است که تاکید کردم، تناقض جامعه را از رسیدن به معیارهای توسعه یافتگی باز می‌دارد.

تحلیلتان از تاثیر عامل اعتماد در بروز دوگانگی شخصیتی چیست؟

زمانی در جامعه ما، اعتماد اجتماعی در بالاترین حد قرار داشت. دوران انقلاب و دوران جنگ از جمله این موارد بود، اما حالا مردم دلسرد شده‌اند. مردم همدیگر را شفاف، صادق و راستگو نمی‌بینند و به تبع، اعتماد اجتماعی نیز به ‌شدت در جامعه کاهش یافته، چه اعتماد افراد به یکدیگر و چه اعتماد افراد به سیستم و نهادها، و نتیجه این نبودِ اعتماد هم، در سطح مشارکت اجتماعی تاثیرش را بروز می‌دهد. مدل مشارکت اجتماعی مردم و سرانه اعتماد آنان در دوران جنگ و انقلاب مدلی سالم و قابل دفاع نسبت به مدل مشارکت اجتماعی مردم در دوران اخیر است.

مدل شخصیت دوگانه فرد ایرانی طی سال‌های اخیر چه فراز و نشیب‌هایی را پشت سرگذاشته و به شکلی رسیده است؟

قطعاً ما در مدل شخصیت دوگانه اجتماعی افراد به سمت پیچیده‌تر شدن این مدل پیش رفته‌ایم .مدل مطلوب فردی که از سوی نهادهای قدرت در حال ترویج است، هر روز دایره شمول اندکی پیدا می‌کند، یعنی اگر روزی کافی بود که فرد ملزم و معتقد به نظام انقلاب باشد و مسلمان و دینداری که مناسک را هم به جا می‌آورد، اما هر چه می‌گذریم، چرخه تعریف فرد مطلوب و معیارهای مورد نظر برای رسیدن به آن از سوی سیستم محدودتر می‌شود، به شکلی که این روزها دیگر خیلی از طیف‌های دورن قدرت نیز در آن دایره‌ای که از فرد آرمانی و مطلوب جامعه ایرانی ترسیم شده، قرار نمی‌گیرند. شاید نمونه خیلی نزدیک به این ماجرا برخوردی باشد که با معاون رییس جمهوری شد. [منظور برخوردی است که با رحیم مشایی، رییس سازمان ایرانگردی و جهانگردی شد که در سخنرانی‌ای گفته بود: «ایران، امروز با مردم آمریکا و اسرائیل دوست است. هیچ ملتی در دنیا دشمن ما نیست این افتخار است. ما مردم آمریکا را از برترین ملت‌های دنیا می‌دانیم.»]

این دعواها ودرگیری‌ها نشان می‌دهد، افرادی که حتی خود در دایره قدرت قرار گرفته‌اند هم نمی‌توانند برخی آرای‌‌شان را به راحتی اعلام کنند وبه سرعت از آن شکل مطلوبِ فردِ ایرانی خارج می‌شوند، در حالی که افراد باید بتوانند رای‌شان را بی‌دغدغه بگویند. حالا اینکه مفهوم و معنای مورد نظر آقای مشایی چه بوده، جای بحث دیگری دارد اما اینکه فردی که معاون رییس جمهوری است حالا از این مدار تعریف فرد مطلوب خارج می‌شود نشان می‌دهد که افراد جامعه به دشواری می‌توانند در این سطح از تعریف قرار بگیرند.

اندیشه اجتماعی در شرایطی که جامعه با چنین موضوعی مواجه شده چه راهکاری پیش روی تصمیم‌گیران قرار می‌دهد؟

در ساختار اجتماعی همه چیز رو به تغییر و دگرگونی است. این تغییر باید به سمت تعالی و مثبت اجتماعی پیش رود. اندیشه اجتماعی می‌تواند افق دیدِ پیشِ روی توسعه چنین جامعه متناقضی را پیش روی تصمیم گیران تصویر کند، اما اینکه این دغدغه‌ها تا چه میزان مورد توجه قرار بگیرد، از دست ما خارج است و تنها به اهرم‌های دیگری مرتبط است اما آنچه مسلم است، اینکه جامعه ما در تولید فرد دوگانه وارد سطح سراشیبی شده و باید هر چه زودتر ترمز کشیده شود.

(نقل از وب سایت مجله شهروند امروز)

بحث را با پررنگ کردن مطالبی ادامه می‌دهم که در گفتار بالا عنوان شده است. این بحث را نه تنها به جامعه هم‌جنس گرایان، که به تمامی افراد ربط می‌دهم که در نهایت ارتباط مستقیم آن را نیز مشخصاً با جامعه هم‌جنس گرایان در ایران شرح خواهم داد. تنها تذکر لازم به خوانندگان عزیز این است که نگارنده (اینجانب) به عنوان شهروند بحثی عام (و نه جامعه شناختی) در این زمینه ارائه خواهم داد.

همه ما امروزه با پدیده دوگانگیِ رفتاری در برخوردهای عام و خاص خود در سطح جامعه رو به رو هستیم: برخوردهایی که بیشترین فراوانیِ آن را باید در برخورد خود با دیگران جست و جو کنیم. نمونه‌های بارز این رفتار در تناقض سخن پراکنی‌های ما به طور عمده و رفتار عملی ما با مسائل و پدیده‌هاست؛ غالب افراد به هنگام بحث‌های عمومی در تاکسی، محل کار، منزل و غیره به شکلی ایده‌آل از برخوردهای دوگانه دیگران انتقاد می‌کنند، اما به هنگام عمل و در زمان‌های تنها شدن با خود یا دیگر افراد، به رفتارهای کاملاٌ مشابه دست می‌زنند. نمونه بسیار مشخص، عمومی شدن و متعارف شدن پرداخت رشوه‌های نقدی و غیرنقدی است. رشوه‌هایی که نه تنها پرداخت می‌کنیم، که در موقعیت‌های گوناگون، خود اقدام به دریافت آن‌ها می‌کنیم. در کلیه برخوردهای خود با پدیده‌های سنتی نیز به همین ترتیب عمل می‌کنیم؛ از طرفی برخورد سنت با پدیده‌های مدرن را نقد می‌کنیم، از طرفی در مواجهه با مدرنیته، دفاع کامل از خود ارائه می‌دهیم.

زمانی، دروغ گفتن برای پیشبرد اولیه زندگی ضروری می‌نماید، مانند قضیه ویدئو و مشروب که بایستی در پاسخ پرسش‌های مثلاً امور تربیتی مدرسه دروغ می‌گفتیم. که اگر نمی‌گفتیم، خطر اخراج، زندان و غیره برای خود و خانواده‌مان وجود داشت. این امر قطعاً در همه جای دنیا مرسوم بوده و هست. اما مسئله از زمانی شکل بغرنج به خود گرفته است، که ما این دوگانگی را در همه زمینه‌های حتی شخصی متعارف کرده‌ایم. حتی در برخورد با خود و افکار شخصی از این دوگانگی بهره می‌گیریم. اما فراموش نکنیم که دروغ شاید در کوتاه مدت راه فراری به ما نشان دهد، اما امروز به عینه می‌بینیم که در دراز مدت و پس از گذشت ده بیست سال، امروز حتی راه فرار نیز محسوب نمی‌شود و ما را در ورطه این دوگانگی عام گرفتار کرده است.

امروزه حکومت – و در رأس آن، دولت ظاهراً غیر منتخب و منفور– خود به ترویج این پدیده کمک می‌کند. قصه اینجا تلخ می‌شود که ما نیز با ادامه این راه، عملاً به بازو و اهرم حکومت بدل شده‌ایم؛ اهرمی که با تکیه بر تکیه‌گاه خود (شرایط دوگانگی اجتماعی) بالا و پایین می‌رود و قطعاً برای ادامه این بالا و پایین رفتن، به تکیه‌گاه خود نیاز اساسی دارد و این نیاز به جایی نینجامیده، مگر حمایت عملیِ حکومت در ایجاد اختناق. و این حمایت ما را تا جایی پیش برده که نیاز اساسی به این دوگانگی در ما به وجود آمده است. به عبارتی، نه می‌توان از آن گریخت، نه می‌توان به آن ادامه داد.

این شرایط به ما می‌گوید که تغییر اساسی در این دوگانگی ضروری است. به ارتباط‌های افراد در جامعه و کاربرد این دوگانگی‌ها دقت کنید.

و اما تمامی این معضلات در جامعه هم‌جنس گرایی ایران شکل پیچیده‌تری نیز به خود گرفته است. شاهد زندگی زیرزمینی‌ای که خانم شادی طلب به آن اشاره کرد، ارتباط‌های اینترنتی و مجازی افراد در این جامعه است. ارتباطی که در نوشتارهای پیشین به آن اشاره شد که نتیجه‌ای به جز سر در گم‌تر شدن افراد در آن نداشته است.

با نگاهی به ارتباط هم‌جنس گرایان در جوامع توسعه یافته، (فارغ از ذهنیت جامعه غیر هم‌جنس گرا و تأیید نشدن از سوی آن جامعه) می‌بینیم که هم‌جنس گرایان در آن جامعه از امکانات ارتباطی واقعی برخوردارند. صد البته که حمایت قانون از ایشان، مهم‌ترین نقش را در این ارتباط ایفا می‌کند. اما در این مقال، به سطرهای بالا بازمی‌گردم، که در ایران این ما (افراد) هستیم که با پذیرفتن دوگانگی‌های به وجود آمده و به کاربردن آن‌ها، عملاً قانون مستبدانه خود را در حمایت نکردن از هم‌جنس گرایان، حمایت و تأیید می‌کنیم. (نگاهی به مبارزات آزادی‌خواهی زنان در جوامع توسعه یافته در سال‌های پیش و مقایسه آن با شرایط امروز هم‌جنس گرایان پیشنهاد می‌شود.) امروز ما به عنوان هم‌جنس گرایان داعیه‌دار آزادی، آیا به راستی گامی در این جهت برداشته‌ایم؟ منظور این جانب را ابداٌ به مبارزات مثلاً مسلحانه تعمیم ندهید. منظور من از گام برداشتن، کنار گذاشتن استفاده از این دوگانگی است. دوگانگی‌ای که بدل به بیماری مزمنی شده است که ما را از دستیابی به جامعه‌ای توسعه یافته و آزاد بازداشته است.

پس لازم است با تأکید بر این مسئله که شرایط به صورت جدی، تهدید آمیز شده است، (نه از جانب بیرون، که از درون خود، افکار و ارتباط‌هایمان) این گفته جامعه شناس را تکرار کنم، که: «جامعه ما، در تولید فرد دوگانه وارد سطح سراشیبی شده و باید هر چه زودتر ترمز کشیده شود.»

و دوستان، این ترمز را حکومت نمی‌کشد. ما چطور؟

«از رابعه تا پروین»

iranpoem — Sat, 25 Oct 2008 20:15:28 GMT

زنان ایران در دورهء اسلامی با این كه در پرده بوده اند و محیط نامساعد و محدود به آنان مجال خود نمایی و ابراز استعداد و پرورش ذوق نمی داده است؛ در ادبیات و دیگر علوم و فنون، آثاری به وجود آورده اند؛ اگرچه بیشتر آن آثار از میان رفته و تنها مشتی نمونهء خروار، به جای مانده است. ضمن مطالعهء كتابهای مربوط به تصوّف ایران، به اسامی زنان بزرگ و ناموری بر می خوریم كه از پیشوایان و مرشدان این طریقه در زمان خود بوده اند. احتمالاً همهء آنها یا دستِ كم برخی از آنان، تألیفاتی داشته اند كه متأسّفانه به ما نرسیده است.

در كتابهای علمی و فنّی دیگر نیز، زنانی را می یابیم كه در فقه و حدیث، وارد بوده اند و عقاید یا روایاتی از ایشان در آن كتب به نقل آمده است. به احتمال زیاد بعضی از آنها هم تصنیفاتی به یادگار گذاشته اند كه از بین رفته است.

در رشته ای از ادبیات - نثر داستانی و نمایشنامه ای - از زنان دوره های پیش از ما، اثر درخورِ توجّهی در دست نیست؛ امّا در رشتهء دیگر آن كه نظم باشد، آثار و نمونه هایی موجود است. افسوس كه تذكره نویسان ما با اشارات و نوشته های گنگ و نارسای خود، چنان ما را در دریای شكّ و ابهام فرو می برند كه فقط سالها تحقیق و موشكافی می تواند امواج اشتباهات و نسبتهای ناروا و مشكوك را واپس زند و ما را به ساحل یقین، راه نماید. مثلاً شاعری در قرن ششم زندگی می كند، امّا ممدوح او پادشاهی ست كه در قرن نهم، روزگار می گذراند! یك غزل با قافیه و وزن و سبك و موضوع معین به دو نیم می شود: یك نیمهء آن را شاعری در قرن چهارم و نیمهء دیگر را شاعر دیگری در قرن هفتم می سراید! یكی بی نام و نشان است، امّا اشعاری دارد در خورِ ستایش؛ دیگری چندین نام و لقب و تخلّص دارد و از شاعران بزرگوار و بلند مرتبه به شمار می آید، ولی شعری ندارد! با این همه باید دست از كنجكاوی و پیگیری برنداشت تا پرده ها برافتد و آشكار شود كه زنان ایران با وجود همهء محرومیتها و ناسازگاریها، مكنونات قابل ملاحظه داشته اند كه عدم پرورش و توجّه، از بروز آنها به بهترین و كاملترین وجه، جلوگیری كرده است. و نیز این نكته درخور یادآوری ست كه تقریباً همهء زنانی كه از آنان، نامی زیر عنوان شاعر برجای مانده و یا اشعاری به صورت دیوان یا به طور پراكنده به طریق استشهاد و ذكر مثال در كتابها آمده، از زنان منتسَب به دربارهای شاهان و امرا و یا خاندانهای مرفّه بوده اند كه مختصر امكانی برای آموختن داشته اند. بسا ذوقها و استعدادهای درخور توجّه و قابل پرورش كه هرگز امكان بروز و رشد و تربیت نیافته و ناشكفته، پژمرده شده و به خاك رفته اند.

نكتهء دیگر این كه در این نوشته، شعر به زبان فارسی، مورد نظر بوده؛ بنابراین، شاعره های فارسی زبان هندوستان و افغانستان هم در كنار زنان شاعر ایرانی، جای گرفته اند و ما ضمن مطالعهء اشعار آنها - به ویژه شاعران افغانستان - به تفاوتهایی از لحاظ كاربُرد لغات و قواعد دستوری بر می خوریم. مثلاً در مورد مطابقهء فعل و فاعل، مـا فقط بـرای فـاعل غیر ذیروح كه جمع باشد، مجاز هستیم - اگر بخواهیم - فعل مفرد بیاوریم؛ در حالی كه در اشعار عایشهء افغان، به تكرار به عدم تطابق فعل و فاعل ذیروح از این حیث، بر می خوریم. از جمله: «شیروشان، گوشه نشین شد همه». یا به كاربردن كلمهء «یادی» به معنی «یادكردن»، و «عاركردن» به جای «عارداشتن» در شعر محجوب هروی: «دیدی آن پیمان گسل، از یادی ما عاركرد». و نظایر اینها.

امّا دربارهء سبك شعر و شیوهء سخنسرایی شاعره های فارسی زبان، می توان گفت كه عموماً به هر عصری كه تعلّق داشته اند، بدون هیچگونه ابتكاری پیرو اسلوب متداول همان عهد بوده اند. و نیز جز در مواردی معدود، میان سروده های آنان و مردان شاعر، نمی توان تفاوتی قائل شد؛ همان كلمات،استعارات،كنایات، تعبیرها و تشبیه ها، و حتّی همان طرز بیان احساسات و عواطف فردی! چنان كه اگر خواننده از پیش نداند كه گویندهء فلان شعر، زن بوده است؛ به هیچوجه نمی تواند از شیوهء بیان شاعر به زن بودن وی پی ببرد. استثناءً در رباعیهای مهستی گنجه ای ابیاتی می یابیم كه آشكارا به پسری خطاب می كند:

رفتی پسرا دوش بـه مــی نـوشیــدن

بـودت هـوس یـار دگـــر بـوسیـدن

روی تـو بكنـده انـد و معلـومــم شـد

من روی تو كنــده چون توانم دیدن؟

مؤذن پسـری تـازه تر از لالـهء مـرو

رنگ رُخش آب بـرده از خـون تـذرو

آوازهء قامت خوشش چون برخاست

در حال به بـاغ در نماز آمـد ســرو

و یا تشبیه ها و استعاره هایی به كار می برد كه توصیف مرد جوانی را می رساند:

افسـوس كه اطراف گُلت خارگرفت

زاغ آمد و لالـه را به منقـار گرفت

سیمـاب زنخـدان تــو آورد مـداد

شنجرف لب لعـل تو زنگار گرفت

اگرچه گهگاه، محتوای اشعار مردان شاعر هم ما را متوجّه مخاطَبی می كند كه نمی تواند زن باشد؛ امّا شاید بتوان نمونه های فوق را از مواردی دانست كه ما را به زن بودن گویندهء آنها، ره می نماید. ولی دربارهء رباعی ذیل از مهستی، مفهوم و محتوای كلام، تردیدی باقی نمی گذارد كه سرایندهء آن جز زن نیست؛ آن هم زنی كه در برابر رسوم و سنن خانوادگی و اجتماعی به عصیان و اعتراض برخاسته است:

مـا را به دَمِ پیر، نگـه نتوان داشت

در حجرهء دلـگیر، نگه نتوان داشت

آن را كه سـرِ زلف چو نخجیر بُوَد

در خانه به زنجیر، نگه نتوان داشت

در رباعیهای فوق، آب بردن رنگ رخ از خون تذرو، كنایهء لطیفی ست از سرخی گونه كه آبروی خون تذرو را برده است. و استعاره های گل و لاله برای رخ و لب، وخار و زاغ و مداد و زنگار برای ریش و سبیل (به ویژه شباهت سبیل به زاغ از حیث شكل و رنگ) بكر و بدیع است. همچنین مدادآوردن سیماب زنخدان (تشبیه چانه به سیماب از لحاظ سفیدی) كنایه از ریش درآوردن؛ و زنگارگرفتن شنجرف لب لعل (تشبیه لب در سرخی از سویی به لعل و از سوی دیگر به شنجرف) كنایه از درآمدن سبیل، همه از ظرافت و لطافت شاعرانه برخوردار است.

دیگر از موارد استثنائی، رباعیهای زیر است از مهرالنّساء:

در خانهء تو آن چه مرا شاید، نیست

بنـدی ز دلِ رمیـده بگشایـد، نیست

گویی همـه چیـز دارم از مـال و منـال

آری همه هست، آن چه می باید، نیست

هرگز كامم ز خُفت و خوابم ندهی

شب با تو سخن كنـم، جوابم ندهی

من تشنه لب و تو «خضر وقتم» گویی

از بهـر خدا چه شد كه آبم نـدهی؟

شـوی زن نـو جـوان اگـر پـیر بُـوَد

تا پـیر شـود همیشه دلگـیر بُوَد

آری مثـل است این كه گوینـد زنـان

«در پهلوی زن، تیر به از پـیر بُوَد»

شـه كُنـده نهـاد سـرو سیمین تن را

زین واقعه شیون است مرد و زن را

افسوس كه در كُنده بخواهـد فرسـود

پایی كه دو شاخه بود صد گردن را

مفهوم مصراع «در پهلوی زن، تیر به از پیر بُوَد» از سعدی ست كه می گوید: «زن جوان را اگر تیری در پهلو نشیند بِهْ كه پیری» . می دانیم كه واژهء «پهلو» هم به معنی تهیگاه است هم به معنی كنار. و نیز نشستن دو معنی دارد: یكی فرورفتن و دیگری جلوس. و مسلّماً استاد سخن - سعدی - در این جملهء كوتاه علاوه بر صنعت ایجاز، از صنعت ایهام نیز استفاده كرده چنان كه هم مفهوم فرورفتن تیر در تهیگاه و هم مفهوم در كنار نشستن را می توان از آن دریافت. بعید نیست كه مهری هم به این نكته توجّه داشته است.

رباعی ذیل از شاعری به نام «ضعیفی» هم، نمودار ستمی ست كه بر زنان در خانه و در جامعه می رفته است:

ای مـرد تـرا بـه مهـرم انگیـزی نیسـت

هم پیر و ضعیفی و ترا چیزی نیست

بـا ایـن همـه می دهی نهیبـم ز زدن

خود قوّت آن ترا كه برخیزی نیست

از میان انواع قالبهای شعری، زنان دوره های مورد بحث ما در این نوشته، بیشتر در قالب غزل و رباعی شعر گفته اند. نه این كه به كلّی قطعه و مثنوی و قصیده را از قلم انداخته باشند؛ چنان كه بزرگ بانوی شعر و ادب فارسی - پروین اعتصامی - اشعار خود را در قالب قصیده و قطعه و مثنوی پرداخته است.

امّا دربارهء مضامین اشعار، به ندرت به شعری بر می خوریم كه اوضاع و احوال زمانهء شاعر را منعكس كند و یا از وقایع تاریخی و اجتماعی و سیاسی دورهء زندگی وی سخن گوید. شاید به این دلیل كه در ادوار گذشته، هیچگاه زنان در متن اجتماع زندگی نكرده اند؛ بلكه همیشه در حاشیهء جامعه و در پس پرده زیسته اند. در اشعار پروین اعتصامی، اجتماع و نا به سامانیهای آن از دیدگاه فلسفی و اخلاقی، و بیشتر از زبان اشیاء گوناگون مورد بحث و مناظره قرار گرفته است - كه در این مورد می توان او را شاعری مبتكر دانست - و تنها واقعهء اجتماعی كه در دورهء زندگی وی رخ داده و در شعرش انعكاس یافته، واقعهء رفع حجاب است كه این زن سخنور، قصیده ای استوار دربارهء آن سروده است.

خوشبختانه در روزگار ما، زنانی كه آثار ادبی چه به نظم و چه به نثر، پدید آورده اند، بسیاراند و باید امیدوار بود كه شرایط نامساعد فعلی، زود گذر باشد و سیر تكاملی زنان ایران را كُند یا متوقّف نسازد.

***

ناگفته نماند كه موضوع «شاعره های فارسی زبان»، عنوان رسالهء دورهء لیسانس من در سال تحصیلی 29 - 1328 خورشیدی بوده كه از میان عناوینی كه استاد ارجمندم دكتر ذبیح الّله صفا به من پیشنهاد كردند، برگزیدم و پس از مراجعه به كتابخانه های دانشگاه، مجلس، ملّی، و... دفتری فراهم آوردم كه مورد قبول و تأیید استاد قرار گرفت.

امّا عنوان «از رابعه تا پروین» را اخیراً كه تصمیم به چاپ نوشتهء سالها پیش خود گرفتم، به پیروی از كتاب ارزشمند «از صبا تا نیما» برگزیدم.

پروین شكیبا

فروردین 1365

غـزنويان

iranpoem — Sat, 25 Oct 2008 09:00:49 GMT

غـزنويان

دولت غزنوي معروف به دولت آل ناصر يا دولت آل ناصرالدين، يك دولت فارسي زبان نظامي اسلامي بود. اين دولت خاستگاه نژادي و پايگاه ملي خواست نداشت، اما در مدت اعتلاء – از اواسط قرن چهارم تا اواسط قرن پنجم هجري – غالبا به عنوان مروج و ناشر اسلام مورد توجه وتاييد خلافت بغداد بود. بنيانگذار اين دولت ناصر الدين سبكتكين بن قرابجكم، داماد و مملوك البتكين حاجب، معروف به سپهسالار، ‌بود كه خود او نيز از غلامان ترك سابق سامانيان محسوب مي شد. البته، بعدها نسب نامه اي ظاهرا" مجعول، تبار وي را به پيروز پسريزد گرد سوم ساساني رساند. ر

تسخير غزنه (غزنين ، غزني)‌ و استخلاص آن از دست امراي محلي به وسيله او انجام شد. بدين گونه، اين منطقه اسما به قلمرو سامانيان الحاق يافت. اما، به دنبال رويدادهايي كه البتكين را از دربار بخارا و ارتباط با سامانيان دور ساخت، غزنه مركز حكومت مستقل البتكين واقع شد و ارتباط آن با مركز حكومت و ديوان سامانيان قطع گشت . سالها بعد، وقتي اين تختگاه كوچك تحت فرمانروايي ناصر الدين سبكتكين – داماد البتكين – در آمد، زماني به عنوان يك مركز جهاد اسلامي، پايگاه " غزوات " سبكتكين و اولاد او در اراضي سند و هند گشت. با اين عنوان، فرمانروايان غزنه يا لااقل تعدادي از آنان كه در دوره اعتلاي دولت آل ناصر در نشر فتوحات اسلامي در نواحي شرقي آن ولايت توفيق بيشتري به دست آوردند، و بدين سبب، بسط و توسعه قلمرو آنان در هر دو جانب شرق و غرب، امكان و سرعت بيشتر يافت. اين دولت در حاشيه جنوب شرقي قلمرو سامانيان و در نواحي كوهستاني شرق افغانستان كنوني، در اثر مساعي سبكتكين، به تدريج به صورت يك حكومت مستقل و موروثي و پايدار درآمدر(حدود سال 367 ه.ق). اين حكومت در اندك زمان و به خصوص در دوران امارت پسر او – محمد بن سبكتكين – وارث تمام بخش ماوراء النهر (در جانب چپ جيحون) از قلمرو سامانيان شد، هم تمام بخش ماوراء النهر (در جانب راست جيحون)‌ به ايلك خانيان تركستان رسيد، با اين حال اين دولت، در مجموع بيش از پنچاه سال يا قدري بيشتر ( 432- 382 ه.ق. )‌ در حوادث تاريخ ايران منشاء تاثير مرئي و بلا واسطه باقي نماند. در پايان اين مدت كه منجر به ظهور سلاجقه و انتزاع بخش عمده خراسان از غزنويان گرديد، فرمانروايي آل ناصر در غزنه در دوره دوم خودر(432 – 552 ه.ق.) تقريبا به افغانستان كنوني و قسمتي از نواحي سند و پنجاب منحصر ماند. از اين تاريخ (432 ه.ق.) تا زماني كه فرمانروايي اين سلسله در غزنه ( 552 ه.ق. ) رسيد، ارتباط آنان با تاريخ ايران تقريبا به نقش ايشان در ترويج شعر و ادب فارسي در قلمرو خويش و در نشر و نقل فرهنگ و رسوم ايراني اسلامي در آن نواحي محدود شد. ر

در دوره بالنسبه كوتاه اعتلاي اين سلسله كه در واقع شامل فرمانروايي محمود بن سبكتكين ملقب به يمين الدوله‌ و مسعود بن محمود ملقب به شهاب الدوله ( 421 تا 432 ه.ق.)‌ مي شد، غير از افغانستان كنوني، قلمرو آنان در ايران شامل خراسان، سيستان، گرگان،‌ قومس و حتي ري و نواحي مجاور تا حدود اصفهان و در خارج از ايران و افغانستان كنوني، شامل خوارزم (خيوه، تركمنستان)، چغانيان (در بخش علياي جيحون)‌ جوزجانان، مرو، بلخ، مروالرود و هرات، و همچنين دره سند و قسمتي از نواحي شرق و شمال شرقي هند ( پنجاب و مولتان ) مي شد. ر

با آنكه تمام آنچه در طول زمان، طي جنگها مكرر محمود و پسرش مسعود و پدر محمود، سبكتكين ، در سرزمين هند عايد اين فرمانروايان گشت، اين سرزمين به قلمرو آنان ملحق نشد. ذكر نام تعدادي از نواحي مفتوحه آنان در ماوراء سند، وسعت حوزه، فعاليت نظامي و جهادي آنان را قابل ملاحظه نشان مي دهد، كه از آن جمله لاهور (‌پنجاب)، قنوج (‌جنوب غربي دهلي)، ويهند (ساحل چب سند)، ماتوره (شمال غربي اگره)‌، هانسي (شمال غربي هند)، بهاطيه (سند سفلي)‌، كالنجر (جنوب غربي الله آباد)، گواليار (جنوب اگره)‌، نهرواله (‌گجرات)، سومنات (در گجرات)، باري (ساحل شرقي گنگ)، ناردين (در مغرب رود جيلم) و تانسير (در شمال دهلي) را مي توان يادكرد. از اين ميان، لااقل فتح پنجاب يك تختگاه تازه در لاهور به آنان داد كه چندي، به خصوص در غلبه غوريان بر غزنه، آخرين تختگاه فرمانروايي ايشان گشت. در داخل ايران و افغانستان كنوني هم ذكر تعدادي از شهرهاي كه با حوادث دوران فرمانروايي آنان مربوط مي شد، تصوري از حدود قلمرو ايشان را در مدت اعتلاي آنان به دست مي دهد. از آن جمله است: غزنه، گرديز، پروان، كابل، بست، قصدار، غور، زمين داور،‌ پوشنگ، هرات، گنج رستاق، بلخ، ترمذ، مروالرود، مرو، طوس، نيشابور، بيهق، سرخس، باورد، نسا، استوار (‌قوچان)‌، دهستان، گرگان، طبرستان، ري و اصفهان. ر

چنانكه در تاريخ بيهقي از زبان حره ختلي – خواهر محمود – و از زبان مسعود پسر وي نقل شده است، پادشاهان اين سلسله از تمام اين گستره واقع در داخل و خارج ايران و افغانستان كنوني، " غزنه " را اصل بلاد و ديگر نواحي را فرع مي شمردند. سبب اينكه آنان را غزنويان خوانده اند نيز، تا حدي از همين روست. به هر حال، اين مساله ارتباط قلبي آنان را با اين پايتخت ديرين خود نشان مي دهد. ر

در بين كساني از اين سلسله كه در دوره دوم فرمانروايي قوم ،‌در تاريخ ايران به سبب تشويق يا ارتباط با اهل ادب شهرت يافته اند، نام ظهير الدوله ابراهيم ( 492 –450 ه.ق. )، علاءالدوله مسعود سوم ( 508 – 492 ه.ق. ) و يمين الدوله بهرامشاه (547 – 512 ه.ق.) در خور ذكر است. شاعران و نويسندگاني هم، مانند مسعود سعد سلمان ر(فات 515ه.ق.)‌،‌ ابوالفرج روني( وفات 525 ه.ق.) و ابوالمعالي نصراله منشي (‌وفات 555 ه.ق.) نام آنان را در آثار خود مخلد ساخته اند. ر

عنوان سلطان كه در مورد يمين الدوله محمود مشهور به خلف بن احمد صفاري و از روي تملق در حق وي به كار رفت و جنبه رسمي نداشت، ‌بعد از وي به پسرش شهاب الدوله مسعود اول نيز رسيد. از پادشاهان دوره دوم اين سلسله كه قسمت عمده قلمرو گذشته از آنان انتزاع شده بود، غالبا ظهير الدوله ابراهيم و يمين الدوله بهرامشاه در استعمال اين عنوان اصرار بيشتر داشته اند. ر

غزنويان قدرت و حيثيت خود را در دوره اعتلاء ، مديون سرعت تعرض در جنگهای نظامي و قدرت تحرك فوق العاده ارتش خويش بودند. غنايمي هم كه از اين جنگها عايد سلطان و سردارانش مي شد، مايه اصلي حيات اين ارتش بودند از اين رو ، به مجرد آنكه اين جنگها متوقف شد، ارتش متزلزل، و دولت دچار انحطاط گشت . البته ، اين جنگها كه سلطان را به عنوان " غازي " مورد تقدير خليفه بغداد مي ساخت، تقريبا هرگز در قلمرو خود وي موجب بسط رفاه و آسايش خلق نمي شد. استمرار اين جنگها را – كه تنها در عهد سلطان محمود بيش از هفده بار لشكر كشي به ديار هند انجام شد – مايه ناخر سندي عامه و ضعف بنيه مالي دولت مي ساخت. از جمله تحميل مالياتهاي سنگين و بي هنگام كه براي تجهيز ارتش در نزد سلطان لازم مي نمود و خالي شدن روستاها به سبب گردآوردن سپاه كه بالمآل منجر به خرابي مزارع و بروز قحطيها و گرانيهاي اجتناب ناپذير مي شد. اما، خليفه كه اين اقدامات را مي ستود و شاعران دربار كه با تملق و تحسين مبالغه آميز از آنها ياد مي كردند، البته نتايج و تبعات نهايي آنها را ، كه در هنگام اغتشاش تركمانان سلجوقي در خراسان به تسليم و رضاي بيشترينه مردم به ورود اين قواي مهاجم منجر شد ، نمي توانستند پيش بيني كنند. ر

تشكليلات اداري وسازمان ديوان و درگاه غزنويان كه پاد شاهان نخستين و وزيران و دبيران آنان غالبا" پرورش يافته نظام دولت سامانيان بودند ، در واقع ادامه سازمانهاي ديوان ودرگاه آل سامان در بخارا بود . علاقه به ترويج زبان فارس و تشويق و حمايت شعرا و نويسندگان عصر هم ،‌هر چند در عهد محمود و مسعود اول خالي از اغراض سياسي و تبليغاتي نبود ، باز تا حدي ادامه رسم و آيين مشابه در درگاه سامانيان بود . از فتح غزنين به وسيله البتكين (‌344 ه.ق. )‌، كه آغاز پيدايش دولت غزنه بود ، تا خاتمه سلطنت خسرو ملك در لاهور ( 583 ه.ق.)‌، كه دولت غزنويان پايان يافت ، مدت فرمانروايي اين سلسله در ايران و خارج از ايران – روي هم رفته – نزديك دويست و چهل سال طول كشيد . دوره كوتاه فرمانروايي البتكين و اخلاف او را هم كه در نهايت به فرمانروايي مستقل سبكتكين در غزنه منجر گشت ، با آنكه به آل ناصر ارتباط نداشت ، جزو دوره اي كه در طي آن غزنين به عنوان يك تختگاه مستقل در عرصه تاريخ خراسان و ايران ظاهر شد ، بايد محسوب كرد. ر

پروین دولت آبادی

iranpoem — Fri, 17 Oct 2008 05:02:49 GMT

Entry for April 16, 2008: یادی از پروین دولت آبادی
پروین دولت آبادی به سرزمین نور سفر کرد

قلب مهربانِ دکتر پروین دولت آبادی سراینده توانمند و نامدار کودکان ایران ، 27 فروردین ماه و در سن 84 سالگی از تپش افتاد ، اما سروده های او را برای همیشه کودکان شیرین زبان ایرانی زمزمه خواهند کرد.

« پروین دولت‌آبادی » در سال ۱۳۰۳ خورشیدی در اصفهان و در خانواده ای فرهنگی دیده به گیتی گشود. وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در اصفهان آغاز و در دبیرستان نوربخش تهران به پایان برد. پس از پایان دوره دیبرستان چندی در یک کودکستان به کار پرداخت و در آنجا انگیزه سرودن سروده هایی برای کودکان در او پدیدار شد.

پروین دولت آبادی ، چند سال بعد برای ادامه تحصیل به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران رفت ، ولی پس از بازدیدی که به طور اتفاقی از شیرخوارگاه شهرداری تهران داشت و از نزدیک با درد و رنج کودکان بی سرپرست و نیازها و خواسته های آنها آشنا شد ، بر آن شد تا همه توان خود را برای نگهداری از کودکان بی‌سرپرست به کار گیرد. پس برای دستیابی به این هدف ، سال ها در پرورشگاه شهرداری تهران به کار پرداخت. وی پس از آن مدتی نیز در بخش آموزش کارگران شرکت نفت ، کار سواد آموزی به کارگران را بر عهده گرفت. پروین دولت آبادی ، چندی بعد دبستانی به نام « شیوا » تأسیس نمود . اما پس از پنج سال دوباره به شرکت نفت بازگشت و تا هنگام بازنشستگی در اداره تعاون سازمان پخش آن شرکت مشغول به کار بود. وی دانش‌آموخته رشته عکسبرداری داخلی از انگلستان و دارای دکترای آموزش پیش دبستانی از آمریکا نیز بود.

پروین دولت آبادی همچنین از بنیان گذاران شورای کتاب کودک بود و از دیگر فعالیت های او می توان عضویت در گروه ویراستاران بخش کتاب‌های کودکان انتشارات فرانکلین و همکاری با لیلی ایمن در گردآوری گنجینه ادبیات کودکان را برشمرد.

اگرچه از پروین دولت آبادی سروده هایی نیز برای بزرگسالان برجای مانده ، اما بیشتر سرودهایش را برای کودکانی که مادرانه به آن ها عشق می ورزید ، سروده است . پند و اندرز مادرانه در سروده های پروین دولت آبادی با بیان شیرین و لذت بخش کودکانه در هم آمیخته است و همین باعث شده خواندن و شنیدن این سروده ها برای کودکان بسیار دلپذیر باشد. بسیاری از سروده های پروین دولت آبادی در مجلات پیک دانش آموزی و کتاب های درسی آموزش و پرورش راه یافته است .

پروانه رنگ رنگ زیبا

باز آمده ای به خانه ما

در گوشه پنجره نشینی

تا باغِ قشنگ را ببینی

مهمان قشنگِ رنگ رنگم

همبازی کوچکِ قشنگم

امروز که غنچه های زیبا

لبخند زند به صورت ما

من می کنم این دریچه را باز

پروانه من درآ به پرواز

افزون بر این از پروین دولت آبادی مجموعه سروده های بسیاری تاکنون منتشر شده است : « آتش و آب » ، « باز می‌آید پرستو نغمه‌خوان » ، « شوراب » ، « هلال نقره‌سا » ، « گنجشک و وزغ » ، « مهرتاب » ، « جمجمک برگ خزان » ، « یک بازیگر » ، « بر قایق ابر» ( مجموعه چهار صد شعر برای کودکان )، « گل بادام » ( برنده جایزه کتاب کودک در سال ۱۳۶۶) ، « گذری در ادبیات کودکان » ، « منظور خردمند » ، « هلال نقره‌ای » ( مجموعه غزل ) ، « در بلورین جامه انگور » ( مثنوی ) ، « شهر سنگی » ( شعر نیمایی ).

پروین دولت آبادی که استاد جلال الدین همایی در سال 1326 خورشیدی به زیبایی او را به ایهام نامش « خورشید تابنده در افق ‏شعر » خواند ، در مهر ماه سال 1377 و در آغاز مجموعه شعر « مهرتاب » ، زندگی و آثارش را در یادداشتی کوتاه اما بسیار ژرف چنین توصیف می کند :

« به نام خداوند مهر آفرین ؛ گفتن از خود کاری دشوار بوده و هست. از آن رو که شرح زندگانی طولانی پر تلاشی که معملی ساده با آن سر و کار داشته است، در حقیقت بازگشت‏ دوباره یک انسان به روزهایی خواهد بود که آدمی حیات خویش را در دریچه روشن چشمان گردان خود دیده‏ است و از آن ها گرمی پیوند ، امید و پذیرش را آموخته ، در سهم خود الفبایی به نوآموزی یاد داده است که باید کتاب سرگذشت خود را با آن بنویسد. کار در موسسات مختلفی ، به هر صورت، اگر پژوهشکده، شیرخوارگاه، کودکستان، دبستان یا موسسه‏ای‏انتشاراتی، آموزشی و جنبی در جهت پیشرفت کودکان بوده است، زندگی نامه من است. همچنین دوره‏ای کوتاه ‏در شرکت ملی نفت که در آنجا نیز مسئول آموزش کارگران بوده‏ام. از نوجوانی شعر سروده‏ام، اما هر چه پیش‏تر رفتم، موهبت شاعری مرا با خویش می‏برد و در حقیقت هستی مرا می‏ساخت. با خود گفتم، شعر ارجمند ، شعر درون است. تا کجا در این زمینه به کام رسیده‏ام نمی‏دانم. شاید اگر شعری حتی‏ در حد یک بیت، در دل آشنا و روح پذیرای خواننده‏ای بنشیند ، بتوان گفت، به عنوان شاعری که با مردم زندگی‏ کرده است ، من پاسخ خود را دریافت داشته‏ام. اکنون بخشی از بلند قصه‏ عمری که رفته است، در این مجموعه نثار شما می‏شود. اگر آن را پسندیده باشید ، به بی نصیبی گوینده از دریافت لطف حضوری خودتان اندیشه مکنید، زیرا شاعر در لحظه‏ای که شعرش‏پذیرفته می‏شود، به کمال ممکن توانایی خود رسیده است. »

دو بال نقره ای را باز کردی

ز روی بام ما پرواز کردی

گشودی بال در آن دشت آبی

در آن تابنده روز آفتابی

تو تا آن دور دور دور رفتی

کجا؟ تا سرزمین نور رفتی...

شاهين سپنتا

مرتضی کُتُبی

iranpoem — Mon, 06 Oct 2008 04:14:08 GMT

سخنرانی مرتضی کُتُبی استاد دانشگاه تهران به مناسبت پایان مأموریت کریستیان بروم برژه

(تصویر: کریستیان بروم برژه)

انسان شناسی انسان دوست در ایران

شرق شناسی (Orientalisme) رشته ای است که سرِ دراز دارد. اسلام شناسی(Islamologie)، عرب شناسی (Arabologie) و ایران شناسی(Iranologie) و شناسی های دیگر زیر شاخه های همین رشته دانشگاهی اند که در مغرب زمین ریشه گرفته است و در محافل و مجامع و مراکز علمی غرب مورد بحث و تتبع، تدریس و تحقیق، کند و کاو قرار می گیرد.
این پدیدۀ شناخت شناسیِ چند صد ساله به تدریج که گسترش یافته و ژرفا گرفته است صورت های متفاوتی پیدا کرده، افزار های نرمی آفریده و بنا بر مصلحت زمانی و مکانی، رنگ های مختلف علمی به خود دیده و به قول ادوارد سعید(Edward W.Saïd)، دانشمند فلسطینی تبار و استاد فقید دانشگاه کلمبیا مانند آینه ای در برابر چشمان شرقیان نهاده شده است تا خود را در آن ببینند و بیابند.
کشور ما ایران یکی از برتر صحنه های جولان این فاتح بزرگ بوده و به همان نسبت که از نظر دانش و بینش از ثمرات آن برای غرب خوشه چیده، دستخوشِ خسران و عصیان نیز شده است، چه در علوم انسانی، شناختِ از بیرون الزاماً شناختِ از درون نیست و ذهنیت ها را همیشه با عینیت ها نمی توان سنجید.
خوشه چینی از آن نظر که شناختِ ما و میهن ما و فرهنگ و تمدن ما ولو از بیرون- که به خودی خود دستاوردی است برای شناخت ژرف تر بشریت- به شناختِ ما از خودمان نیز مدد رسانیده و نگاه بیگانه را به ما به خودمان نشان داده است.
خسران و عصیان از این بابت که نیّت بیگانه شناسان همیشه به خیر و صلاح بیگانه نبوده است . وقتی ناپلئون به مصر لشکر کشید دانشمندان عصر خود را همراه کرد تا در صورت پیروزی بتواند سلطه خود را در جامعه تسخیر شده بنشاند و همین تجربه بود که منجر به تأسیس مدرسه ملی زبان ها و تمدن های شرقی در پاریس شد و به نام اینالکو(INALCO) هنوز هم پا بر جاست.
در این جا می توان به اختصار و به طور کلی بیگانه شناسان غربی را به چهار دسته تقسیم کرد:
1.    آن ها که رخت از تن گرفته و به لباس بازرگان و کشیش و حکیم و رحیم به درون سرزمین های غریب رخنه کرده و بی هیچ وسواسی به کار خودی، و نه بیگانه، مشغول شده اند و خواه نا خواه در خدمت سیاستِ روز دولت و دستگاهشان قرار گرفته اند.
2.    آن ها که مظلومانه به قصد جهانگردی و سیاحتگری و از راه کنجکاوی پا به سرزمین های بیگانه نهاده، بهره داده اند و بهره گرفته اند و به داد و ستدی بی غلّ و غش دست یازیده اند و بی توجّه به نتایج کار خود، با نگارش کتاب ها و مقاله ها و سفرنامه ها و ترتیب سخنرانی ها و ترغیب مسافرت ها، به خودی و بیگانه خدمت کرده اند.
3.    آن ها که تشنه شناختِ غیر خودی بوده و قصد خدمت به بشریت داشته اند؛ کمر همّت بسته و به دشواری های راه تن داده، بخشی از عمر یا بقیه عمر گرانبها را وقف نیّت پاک خود کرده و با عشق خود زیسته اند، پروانه وار گرد شمع دانش چرخیده و سوخته اند و بعضاً در خاک بیگانه ابدیّت گزیده اند.
4.    و سر انجام آن ها که راه علمی را برگزیده اند و نهاد های علمی و شبه علمی بنا داشته اند و روش های عملی تعبیه کرده اند؛ مأموریت ها و مسئولیت های ظریف و خطیری ترتیب داده اند و به ناچار ابزار سلطه را که همانا شرق شناسی باشد به کار گرفته اند.

ما در این گزارش مختصر با این دسته چهارم و به ویژه آن هایی سرو کار داریم که به دلیل شخصیّت علمی و طینت انسانی خود، زحمات و خدمات خود را در اختیار عموم قرار داده اند و بیشتر به دنبال علم ناب رفته اند تا علم ناباب، و ما در این مجال از آن ها تجلیل می کنیم.
یکی از انسان های پاک و عالم این دسته از شرق شناسان انسان شناسی است فرانسوی به نام کریستیان بروم برژه (Christian Bromberger) آگاه به امور ایران و به طور دقیق تر متخصّص در امور گیلان.

برد علمی کار او
این ایران شناسِ ایران دوست شاگرد برجسته استادان فرهیخته و به نامی همچون کلود لِوی-استروس
(Claude Lévi-Strauss) ، روژه باستید(Roger Bastide)، آندره لوروا-گوران (André Leroi-Gouran) و ماکسیم رودَنسون(Maxime Rodinson) بوده است.
امروز دیگر دامنه مطالعات پر شمار این پژوهشگر بزرگ از موطن اصلی خود به کشور های همجوار مانند ایتالیا و اروپای میانه و منطقه مدیترانه کشیده شده است.
او از سال 1367 تا 1385 (تاریخ شروع آخرین مأموریت او در ایران) مسئولیت مرکز تحقیقات قوم نگاری مدیترانه را به عهده داشته است؛
او از سال 1374 عضو ارشد انجمن دانشگاه های فرانسه و مسئول بخش مردم شناسی آن گردیده است؛
او از سال 1377 تا 1380 عضو هیئت علمی موزه های تمدن اروپایی و مدیترانه ای بوده و در تأسیس موزۀ در حال ساختی در شهر مارسِی(فرانسه) سهم داشته است؛
او بیش از 180 مقاله و کتاب به رشته تحریر کشیده، به سفرهای عدیده ای در عالم دست زده، در کنفرانس ها و کنگره ها و در تشکیل سمینارهای علمی فراوانی شرکت جسته است.
تنوع موضوعات پژوهشی و دامنه فعالیت های علمی و دانشگاهی او وسعت دید انسان شناختی وی را نشان می دهد.

برد انسانی شخصیّت او
آن ها که این دانشمند بزرگ را شناخته اند از چند خصوصیت بارز او می گویند و به نسبت نوع رابطه ای که با وی داشته اند بر این یا آن ویژگی شخصیّتی او پا می فشارند. اما می توان گفت که ویژگی های شخصیتی او بر خصوصیات علمی او و خصوصیات علمی او بر ویژگی های شخصیتی او اثر بخش بوده اند و در واقع از او انسانی با اخلاق شخصی و اجتماعی، با روحیه ای قوی و علمی و با رابطه ای استادانه و پدرانه ساخته اند. از توان او در گوش سپردن، از آمادگی او در پاسخ گفتن، از صبر او در تحمّل کردن، از اطمینان خاطر و باریک بینی او در برگزیدن و از مقاومت او در مصاف های سخت علمی و صحنه های غدّار زندگی نیز گفته اند.

مأموریت های او در ایران
کریستیان بروم برژه نخستین بار در سال 1350 در چارچوب طرح مشترک ایران و فرانسه یعنی " مرکز مردم شناسی ایران " و " مرکز ملی تحقیقات علمی (CNRS)" در فرانسه به ایران گام نهاد و به کار مطالعه و پژوهش پرداخت و نتایج نخستین تحقیق خود را تحت عنوان: " اسنادی دربارۀ چگونگی توزیع چند ویژگی فرهنگی در گیلان و آذربایجان شرقی " به سال 1354 در مجله " مردم شناسی و فرهنگ عامه " انتشار داد. در همین پژوهش بود که وی کشفیات اولیه خود را در زبان و مذهب، مصالح معماری و ابزار کشاورزی و انواع دامداری و چرا گاهی به روی نقشه آورد. آن گاه دو کتاب در مورد گیلان و آذربایجان با همکاری جغرافی دان هم میهن خود مارسل بًزًن) (Marcel Bazin و چند تن از پژوهشگران تازه کار ایرانیِ آن زمان به زبان فرانسه در سال های 1353 و1361 چاپ کرد. کتاب " مسکن و معماری در جامعه روستایی گیلان " را در سال 1370 به زبان فارسی نگاشت و سپس مقالات متعددی در مجموعه ها و دائره المعارف ها به رشته تحریر کشید. او در جنگل سرا وان به تأسیس موزه مردم شناسی دست زد و اخیراً مجمع بین المللی انسان شناسی ایران را شکل داد.
توجّه و علاقه این مرد پرکار به کشور ما چنان بالا گرفت که در بسیاری از شئون زندگی ما ایرانیان از ریش و ریخت، خوراک و پوشاک، معماری و موسیقی، نمایش و همایش گرفته تا دین و فرهنگ و تمدّن و تاریخ ما صاحب نظر شد و راهنمای رساله های بسیاری از برجسته ترین دانشجویان ما در کشور خود گردید.

آخرین سِمَت در ایران
او از تابستان 1385 تا تابستان 1387 از طرف نهاد مربوطه کشور خود به ریاست "مؤسسه فرانسوی تحقیقات ایرانی (IFRI)" انتخاب و به ایران اعزام شد. در همین مدّت کوتاه بیش از 30 مقاله به زبان های فرانسوی و آلمانی و پرتغالی و البته فارسی به چاپ رسانید. فعالیّت های مؤسسه را گستردگی و تنوع بخشید، برنامه های پژوهشی تازه ای طرح ریزی کرد، دستِ کم پنج همایش بین المللی در ایران برپا داشت، بیش از پنجاه کنفرانس و نمایش فیلم مستند و کنسرت پژوهشی ترتیب داد، زیاده از سه هزار نفر اعمِّ از پژوهشگر و علاقمند را به این فعالیّت ها کشانید و زمینه را برای ارائه تجارب و تفکّرات علمی بسیاری فراهم آورد و خلاصه بستر علم انسان شناسی را که پهن شده بود پهن تر کرد و ... با نیمه جانی که برایش مانده بود، رفت.

پایان مأموریت
شب هنگامی که در خانه هنرمندان به افتخار او و برای بزرگداشت او و تودیع با او جشن گرفتیم قریب150 نفر از دست اندرکارانِ نه فقط هم رشته او، یعنی انسان شناسان ایرانی، شرکت کردند، بلکه استادان و پژوهشگران سایر رشته های علوم اجتماعی نیز گرد آمدند. در این مجلس پر هیجان و پر معنا، سفیر کشور فرانسه و برخی از فرانسویان مقیم تهران نیز حضور یافتند و زیر تأثیر مشایعت صمیمانه و صادقانه ای که از هم وطنشان در یک کشور بیگانه به عمل می آمد، افزون بر چند سخنرانی دلنشین و تشویق آمیز ایرانیان، در منقبت او سخن راندند که مجموعه آن ها به زودی انتشار خواهد یافت.
در پایان متن یکی از این سخنرانی ها را که نگارنده این گزارش انجام داد جهت استحضار خوانندگان عزیز می آوریم، باشد که مشتی شود از خروار خروار مهمان نوازی ایرانی نسبت به بیگانه دوست.

به نام خدا
عالیجناب، سفیر محترم فرانسه؛
خانم ها، آقایان؛
کریستیان عزیز
کریستیان بروم برژه نامی است که بیش از سی سال است با آن آشنا هستم. او فقط یک نام نیست، یک دوست است، نه فقط برای من که برای کشورم و هم وطنانم.
تنها کار مشترک ما، در همان آغاز انقلاب ایران عبارت بود از شرکت در برنامه یک ساعت و نیمه ای برای رادیو فرانس کولتور(France Culture) ، با همکاری ژان-پی یر دیگار (Jean-Pierre Digard) و نوشین یاوری در مورد همین انقلاب تحت عنوان: " آیا بی معنا معنایی دارد؟" .
چه روزهای تب آلودی در خبرگزاری فرانسه(AFP)، جایی که من کار می کردم، محلی که هر چند دقیقه خبری بر تلکس خبرگزاری نقش می بست: در مورد رخدادهایی که از همان زمان دنیا را تکان می داد.
بر این پایه، دوستی ما در این شرایط غوغایی ریشه گرفت، در شرایطی که من توانستم عشق کریستیان را ابتدا به حرفه انسان شناسی خود و سپس به موضوع مطالعه اش -که در آن هنگام "چرایی تاریخی، فرهنگی و سیاسی انقلاب " بود- پی ببرم، عشقی با نگاهی تیز بین و دور اندیش و هوشمندانۀ علمی.
در مورد همکاری خودمان باید بگویم که همچنان ادامه یافت: با شرکت در هیئت تحریریه سالنامه      " چکیده های ایران شناسی (Abstracta Iranica)" که از اوان انقلاب به زبان فرانسه و چهار سال است به زبان فارسی هم انتشار می یابد. و نیز با شرکت دادن من در شورای تحریریه " نامه جدید مطالعات ایرانی(Nouvelle Revue des Etudes Iraniennes)" که خود ایشان در "مؤسسه فرانسوی تحقیقات ایرانی (IFRI)" تأسیس کرده اند.
توجّه و دقّت وافر کریستیان به کشور ما- چه ایرانِ پیش و چه ایرانِ پس از انقلاب- هرگز قطع نشده است.
ما در این جا از فهم و درک او نسبت به موضوعی پیچیده و دشوار و نیز از علاقه ای که او نسبت به مسائل و سرنوشت کشور ما از خود نشان می دهد، تشکّر می کنیم و می دانیم که او راه خود را برغم مشکلات و حسادت هایی که با آن روبرو بوده، پیموده است، حسادتِ عناصر معلوم الحالی که پیوسته برای گذاشتن چوب لای چرخ ها آمادگی دارند، حتّی اگر در نهایت چرخ ها به نفع آن ها و کشورشان بچرخند.
نمی خواهم به این قدر شناسی-که حضور ما در این خانه آن را شهادت می دهد- خاتمه بدهم، بی آن که بگویم این گفتار حاوی پیامی برای مقاماتی هم هست که در انتخاب کارشناسان خود برای اعزام به ایران تصمیم گیرنده اند و آن پیام این است که موفقیّت در کارشان قویاً به شخصیّت پهنا نگر و بازِ این کارشناسان و دوستی آن ها با کشور ما بستگی دارد.
کریستیان از تو متشکّریم و از شما همه نیز که قدم بر چشم ما نهاده و آمده اید تا امشب احساس خود را نسبت به مهمان بزرگمان منتقل کنید، کمال تشکّر را داریم.

•    از خانم ها دکتر سهیلا شهشهانی و آزیتا همپارتیان به خاطر اطلاعاتی که در مورد کریستیان بروم برژه در اختیار نگارنده قرار داده اند تشکّر می کنم.
    تاربخ اول مرداد 1387 لئا 2008 یا حضور سفیر فرانسه آقای پولتی

دوشنبه، 15 مهر1387

اسماعیل مسقطی

iranpoem — Sun, 07 Sep 2008 17:00:09 GMT

برای یسیاری از کورد ها و مخصوصا مردم كرمانشاه نام اسماعیل مسقطی نامی است که با تار و ترانه و شادی پیوست دارد. این نوازنده، خواننده و ترانه سرای چیره دست در روز اول فروردین ماه ۱٣٨۷ در سن هشتاد و شش سالگی، در زادگاهش كرمانشاه درگذشت. بسیاری از ترانه های او در تمام کوردستان جاودانه و ماندگار شده اند. روز مرگش با وجودی که روز نوروز بود، بسیاری از اهالی کرمانشاه را به مراسم بزرگداشتش کشاند.

اسماعیل خان مسقطی در سال ۱۳۰۱ در شهر کرمانشاه در استان مای به‌دنیا آمد. پدرش محمدابراهیم پسر مصطفی خان وکیل از شاگردان میرزا آقاخان بوده است. از ۱۲ سالگی با نواختن ضرب وارد دنیای بزرگ موسیقی شده و در ۱۸ سالگی به تار روی آورد. در دورانی که استاد "مرتضی نی‏داوود" و "یحیی زرینچه" در کرمانشاه اقامت داشتند، شاگردی‌شان را کرده و پس از آن از راهنمایی‏های استاد ابوالحسن صبا بهره‏ گرفته است. مسقطی گفته بود، تمام ترانه‏های کوردی را که ساخته، استاد صبا به خط نت در می‏آورده است.

بعد از آن، به کرمانشاه برگشت و نت تمام آهنگ‏ها را در رادیو کرمانشاه عرضه کرد. ۱۸ سال از زمان تأسیس تا سال‌هایی بعد از سر كار آمدن رژیم مذهبی در ایران با ارکسترهای مختلف همکاری کرد. گروهی متشکل از "عبدالصمدی" و "مجتبی میرزاده"، "محمود مرآتی"، "اکبر ایزدی"، "بهمن پولکی"، "حسن زیرک"، "محمود بلوری"، "حشمت‏اله لرنژاد" و "سیداسماعیل پیرخدری".

مسقطی در این باره می‏گوید: «خدمت استاد ابوالحسن صبا که رسیدم، در حین درس دادن به شاگردانش بود. ایشان به بنده خیلی لطف داشتند و تمام ترانه‏های کوردی را که خودم ساخته بودم، ایشان به خط نت درمی‏آوردند. بعد از آن به کرمانشاه برگشتم و نت تمام آهنگ‏ها را در رادیو کرمانشاه گذاشتم. به مدت ۱٨ سال از زمان تأسیس تا ۲ سال بعد از انقلاب با ارکسترهای مختلف همکاری داشتم. درآن زمان گروهی داشتیم که با هم کار می‏کردیم. "عبدالصمدی" و "مجتبی میرزاده"، "محمود مرآتی"، "اکبر ایزدی"، "بهمن پولکی"، "حسن زیرک"، "محمود بلوری"، "حشمت‏اله لرنژاد" و "سید اسماعیل پیر خدری" بودند. پس از انقلاب تا ۲ سال با رادیو همکاری داشتم و بعد از آن به همراه خیلی‏های دیگر از رادیو کناره گرفتیم.»

اسماعیل مسقطی می‏گوید: «تمام آهنگ‏هایی که با کمک مرحوم صبا نوشته بود، از بین رفته است و تنها این آهنگها در حافظه‏ی استاد باقی مانده است» اما همچنان با قدرت دست و پنجه‏اش آنها را می‏نوازد. مسقطی می‏افزاید:» دو ترانه‏ی "کچه ‏کچه" و "نازنینه" را از همه بیشتر دوست دارم. اسماعیل مسقطی را باید چیره‌دست بداهه‏نوازی نامید، چرا که در رتبه کارهایش، بداهه‏نوازی که یکی از ارکان موسیقی است قابل مشاهده است.

وی آثار و آهنگ‏های زیادی را ساخته است. از این آثار می‏توانند به "كچه‌ كچه‌"، "نازه‌نینه‌"، "به‌و به‌و"، "په‌پوو سوله‌یمانی"، "جه‌میل جه‌میله‌"، "تاتی مارگه‌ستم" و "مینا مینا" اشاره کرد. شیوه‏ی تارنوازی استاد اسماعیل مسقطی را می‏توان منحصر به خود او دانست. افراد زیادی مانند "حمیدرضا طاهر زاده" تحت تأثیر شیوه‏ی تارنوازی اسماعیل مسقطی قرار گرفته اند.

باستان شناسی استخوانهای انسان

iranpoem — Sun, 27 Jul 2008 20:28:18 GMT

باستان شناسی استخوانهای انسان(سامال عرفانی)

باستان شناسی استخوانهای انسان، سیمون مایز، دکتر مازیار اشرافیان بناب، انتشارات: پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی کشور 1381،325 صفحه، مصور،جدول،نمودار

باستان شناسی به مردم و نحوه زندگی آنها در گذشته می پردازد و این کار را با بررسی بقایای فیزیکی بجا مانده انسانها و حیوانات و گیاهان از گذشته ،انجام می دهد که در میان باقی مانده های بدن انسان ،دندانها و استخوانها ،بیشتر از همه به جای می مانند زیرا که دیرتر از باقی قسمتهای بدن می پوسند. نویسنده کتاب در راستای هدفش، ابتدا مختصر توضیحی درباره آناتومی ،ساختمان و تکامل استخوانها و دندان ها می دهد،به بیماریهای دندان ها و استخوانها می پردازد،و نیز درباره آنالیز شیمیایی و مطالعۀ DNA باستانی به بحث می پردازد که با نگاهی به سر فصل های کتاب می توان بیشتر ازموارد مطرح شده در کتاب آگاهی یافت:
1-    ساختمان استخوان و دندانها
2-    ساختمان و ماهیت یک مجموعه‌ی استخوانی باستانی
3-    تعیین سن و جنسیت
4-    متغیرهای قابل اندازه گیری در اسکلت
5-    متغیرهای غیرقابل اندازه گیری در اسکلت
6-    بیماریهای استخوانی
7-    بیماریهای دندانی
8-    علائم آسیب بر روی اسکلت
9-    آنالیز شیمیایی استخوان
10-    مطالعه DNA در استخوانهای باستانی
11-    اُستخوان سوخته

بدن انسان بالغ بر دویست استخوان دارد که این استخوانها بر اساس شکل به سه دسته تقسیم می شوند:
1-    دراز (مانند ساعد دست)
2-    پهن (مانند استخوانهای جمجمه)
3-    نا منظم (مانند استخوانهای مهره ای)
تر کیب استخوانها بدین ترتیب است: 70% مواد معدنی (mineral) - 30% مواد ارگانیک
« بخش معدنی سبب استحکام و سختی استخوان و بخش ارگانیک سبب قابلیت انعطاف پذیری یا ارتجاعی مختصر آن خواهند شد»(ص15) بخش ارگانیکی استخوان پس از مرگ،به تدریج از بین می رود و به همین دلیل است که اکثر استخوانهای باستانی شکننده هستند.
استخوانها ،بدن را حمایت می کنند زیرا برای بدن اسکلت و چارچوب می سازند.همچنین حاوی ذخایر چربی اند،ذخیره ساز نمک‌های معدنی بوده و نیز مغز استخوان خونساز است.استخوان بافتی زنده است و پس از بیماری یا آسیب می تواند خود را ترمیم کند. تشکیل استخوان از دوران جنینی شروع می شود و استخوان ترقوه اولین استخوانی است که استخوانی می شود.هنگام تولد،اکثر استخوانها در برخی از قسمتهای خود استخوانی شده اند ،اما برخی مانند استخوان کشکک تنها بعد از تولد استخوانی می شوند.
دندانها:
دندانهای انسان بر اساس شکل و عمل به 4 دسته تقسیم می شوند:
«دندانهای پیشین،شبیه قلم حکاکی و تیز هستند و برای بریدن غذاها به کار می روند،دندانهای مخروطی شکل کانین،برای سوراخ کردن و پاره کردن غذا استفاده می‌شوند.پره مولارها یا آسیای کوچک و مولارها یا آسیای بزرگ دارای سطوح پهن و مسطح بوده و سبب له شدن و نرم شدن غذا می‌شوند...دهان بالغین به طور طبیعی حاوی 32 دندان است.هرفک دارای چهار دندان پیشین،دو دندان نیش،چهارآسیاب کوچک و شش آسیاب بزرگ است.»(ص 25)
بافتهای سخت دندانی در هفته دوازدهم زندگی جنینی شروع به ساخته شدن می کنند.
«در صورتیکه تغییرات و جابجایی‌های پس از دفن رخ نداده باشد برخورد با استخوانهای به هم امیخته و فاقد ارتباط مفصلی با هم، نشاندهنده نفوذ شدید در بدن و یا جدا شدن استخوانها از بدن قبل از مرگ می‌باشد.»( ص 31) استخوانهای مربوط به یک جسد سالم باید از اشیایی که همراه جسد در قبر دفن شده اند جدا گردد.جهت اجتناب از ازدست دادن استخوانهای کوچک و یا دندانها باید از الک با سوراخ های به قطر یک میلی متر استفاده کرد.الک کردن خاک گورها گاه باعث می‌شود که کیستهای کرمهای انگلی،سنگ های کلیوی،موادی مانند دیواره کلیسیفه شده ،غدد لنفاوی و...بدست آید.
فساد نعشی در دو مرحله مجزا روی می دهد.در مرحله اول« 1- اتولیز که در ان بافتهای بدن به علت آزاد شدن آنزیمهای موجود در سلول ها و بدون دخالت عوامل عفونی خارجی یا داخلی دچار انهدام و تخریب می‌شوند. 2- گندیدگی که به علت عمل عوامل میکربی و میکروارگانیسم ها ایجاد می شود.پس از مرگ باکتریهایی که به طور طبیعی و بی آزار در دستگاه گوارش انسان زندگی می‌کنند به بافتها هجوم آورده و در مراحل بعدی فساد نعشی برخی باکتریهای موجود در خاک یا هوا نیز به آنها اضافه می‌شوند»(ص 35).
در میان بافتهای نرم بدن،مو از بافتهایی است که به دلیل داشتن پروتئینی بنام کراتین (ساختمان کراتین آن را نسبت به تخریب شیمیایی بسیار مقاوم می کند)بسیار دیر فساد می پذیرد.البته مو در آب و هوای بسیار خشک باقی می ماند و در آب و هوای معتدل به ندرت باقی می ماند.
دمای هوا،زمان بین مرگ تا دفن جسد،چاقی یا لاغری بدن،بالغ یا کودک بودن،میزان آب در دسترس،جنس خاک،عمق تدفین و ... در زمان لازم برای فساد پذیری جسد مؤثرند.تعیین زمان دقیق برای اینکه یک جسد به اسکلت تبدیل شود بسیار سخت است با این حال شخصی به نام مارشال نشان داده است که «در اب و هوای معتدل حدود ده سال وقت لازم است تا جسد به صورت اسکلت استخوانی دراید و این زمان در مورد کودکان در حدود نصف میزان فوق خواهد بود»(ص 36).
تا کنون عوامل مؤثر در باقی ماندن استخوانها در خاک به طور کامل شناخته نشده اند و تنها به تآثیر عواملی مانند: میزان اسیدی بودن خاک،میزان فعالیت میکروارگانیسم های ساکن در خاک و میزان آب موجود در خاک و نیز حرارت خاک شناخته شده‌اند.هرچه خاک اسیدی تر باشد استخوانها سریعتر تخریب می شوند.میکروارگانیسم های موجود در خاک‌ (قارچ،جلبک،باکتری...)با حمله به استخوان و تخریب کلاژن آن،سبب تولید اسید می شوند که این اسید تولید شده سبب حل شدن مواد معدنی استخوان می شود.آب درون خاک مواد معدنی استخوانها را می شوید و در عین حال برای بقای میکروارگانیسم های درون خاک ضروری است.و در مورد دما باید گفت که به عنوان یک قانون عمومی میزان واکنش ها با افزایش ده درجه سانتیگراد ،تقریباْ دوبرابر خواهد شد»که در مورد استخوانها نیز صادق است. در ضمن استخوان کودکان و جوانان نسبت به بزرگسالان سریعتر تخریب می شوند.به غیر از این عوامل،عواملی مانند دستکاری عمدی یا غیرعمدی(شخم زدن،..) انسان سبب از بین رفتن استخوانها می شود.
« جهت تعیین جنسیت بهتر است تمامی اسکلت مورد بررسی قرار گیرد ولی تفاوتهای ظاهری عموماْ در استخوانهای جمجمه و لگن مشاهده می‌‌شوند و از بین اینها استخوانهای لگن مهمترین بخش هستند. زیرا زنان جهت زایمان،به لگن پهن نیاز دارند.و دیگر اینکه بریدگی سیاتیک در زنان پهن تر از مردان است که این امر نیز باز به دلیل پهنای بیشتر لگن زنان می باشد.اما بطور کلی اسکلت مردان بزرگتر ،قویتر و مستحکمتر از اسکلت زنان می باشد.مشخصاتی که در جمجمه برای تعیین جنسیت بکار می‌روند عبارتند از:«برجستگی ابرو،ستیغ نوکال و زائده ماستوئید که همگی انها در اقایان برجسته تر می باشند. لازم به ذکر است که تعیین جنسیت در اسکلت های پری ناتال(جنینی و نوزادی)بسیار مشکل است زیرا سطح تستوسترون پیش از بلوغ اندک است(تستوسترون سبب ایجاد تفاوت های جنسیتی می شود).لذا گاه از دندانها در کودکان جهت تعیین جنسیت استفاده می‌کنند و درمیان دندانها،دندان نیش فک پایین از همه مناسب تر است.
مسئله دیگر تعیین سن بر اساس دندانها و استخوان ها است. در بقایای نابالغ سن را می توان با توجه به جنبه های مختلف رشد و تکامل تعیین کرد.هنگامی که تکامل استخوان در دوران بلوغ به اتمام می‌رسد سن را می‌توان بر اساس پیشرفت ضایعات دژنراتیو (مخرب) و پوشش دندانها تعیین نمود.از جمله تعیین سن از طریق مینای دندان،خراش سطح دندان،بسته شدن سوچورهای جمجمه و ....
عوامل ژنتیک و غیر ژنتیکی(بیماری،فشار مکانیکی مستقیم بر روی جمجمه در حال رشد ،رژیم غذایی،آب و هوا...)در شکل جمجمه مؤثرند.
از مواردی که سبب کوچکتر شدن دندان شده اند استفاده از آتش برای پخت غذا (غذای پخته نرم تر و لذا نیاز به فشار کمتری دارد)و تولید سفال (غذاها در صورت تمایل جهت مصرف به صورت قابل نوشیدن در می آمده اند)است.
باید به خاطر داشت که گاه در اسکلتها،اختلالاتی دیده می شود که نشاندهنده هیچ نوع بیماری نیستند و عادی تلقی می شوند.مانند یک تکه استخوان اضافه در مچ دست یا یک دندان کمتر(معمولا دندان عقل)ویا وجود زائده شنوایی(برآمدگی استخوانی کوچک در دیوارۀ داخلی مجرای شنوایی بر اثر تماس آن با آب سرد).
مطالعه بیماری‌ها و اسیب‌های موجود در اسکلت‌های باستانی پالئوپاتولوژی یا دیرین آسیب‌شناسی نامیده می شود.بسیاری از بیماریها علایم زیادی بر روی استخوانهای به جا می می گذارند،زیرا بافت استخوانی به کندی نسبت به بیماری ها واکنش نشان داده و تنها بیماری های مزمن اند که بر روی استخوانها اثراتی بر جای می گذارند«در سطح اجتماعی،بیماری‌هایی که گروه‌های انسانی را مبتلا می‌کنند می‌توانند به نوعی نشانگر نحوه زندگی گروهی انان و محیط عمومی که انان در ان می زیسته‌اند باشند»(ص 181).از جمله بیماری های عفونی که می توان آنها را در اسکلت های باستانی تشخیص داد،سل،سیفلیس و جذام ،راشیتیسم(به علت کمبود ویتامینD )،اسکوروی (به علت کمبود ویتامینC)و نیز کم خونی است.
از مشکلات تشخیص بیماری ها در استخوانها این است که آیا این آسیب ناشی از آسیب های پس از مرگ و قرارگیری آن در خاک است و یا یک بیماری است .یکی از نکات قابل توجه این است که حفره های موجود در استخوان،اگر به علت خوردگی‌های ناشی از خاک باشد،دارای لبه های نامنظم و نا صاف خواهد شد.
سفلیس و پوکی استخوان دیگر بیماریهایی هستند که در صورت طولانی شدن دوره آنها،بر روی استخوانها علایمی مانند اسفنجی‌شدن استخوان،ایجاد سوراخ در استخوان و ... بر جای خواهد گذاشت.
درمیان بیماری‌های دندانی اسکلت‌های باستانی،شایع‌ترین بیماریها پوسیدگی دندان،از دست دادن دندان و آبسه‌های دندانی هستند.گاه در اثر سو‌تغذیه ،دندان در فک تکامل واقعی خویش را نمی‌یابد.(به یاد داشته باشیم که پوسیدگی دندان در گذشته یک بیماری کشنده بوده است‌،زیرا عفونت می توانسته سبب عفونت حفره جمجمه مانند مننژیت،عفونت گلو و ... شوند که پیش از پیدایش انتی‌بیوتیک ها میزان مرگ و میر چنین عوارضی 90%درصد بوده است).«بر اساس یک مطالعه هماهنگ برروی پوسیدگی دندان‌ها در سطح دنیا، ترنر(1979) دریافت که در انسان‌های شکارچی شیوع پوسیدگی دندان ها در حدود 72/1 درصد از کل دندانهای بررسی شده بوده است.این میزان در مورد گروههایی که هم از طریق شکار و هم از طریق کشاورزی امرار معاش می کرده اند در حدود 37/4 درصد‌ بوده‌است.درمورد گروهای انسانی که فقط از طریق کشاورزی گذران می‌کرده اند در حدود 56/8 درصد بوده است.افزایش میزان پوسیدگی با گسترش مصرف مواد گیاهی، ناشی از مصرف بیشتر مواد قندی گیاهان بوده‌است.مواد غذایی که از طریق کشاورزی به دست می آیند،نرمتر از مواد غذایی حاصل از شکار هستند ،همچنین ابداع روش‌های جدید در تهیه غذا مانند استفاده از ظروف سفالین و سنگ‌های آسیاب و غیره که با تکامل کشاورزی بروز نموده‌اند عموما سبب نرم‌تر و چسپنده تر شدن مواد غذایی شده‌اند که با افزایش پوسیدگی دندانها همراه بوده‌است»(ص225).
در بررسی پوسیدگی دندان در اسکلت های باستانی،باید به خاطر داشت که پوسیدگی تنها دلیل از دست‌رفتن دندان نیست،بلکه کشیدن دندان جهت امور درمانی،دینی و نیز زیبایی از دیگر علل کشیدن دندانها بود‌ه‌است.
اما بیشترین ضایعه‌ای که در استخوانهای باستانی مشاهده می‌شود،شکستگی استخوانها است.
جهت آگاهی از نوع تغذیه انسانهای باستان،می‌توان از آنالیز شیمیایی استخوان و یا مطالعه ترکیب شیمیایی اجزا معدنی استخوانها نیز استفاده کرد.«عناصر کمیاب استخوان از جهات مختلفی برای تعیین رژیم غذایی در گذشته مورد استفاده قرار می‌گیرند.دسته‌ای از عناصر کمیاب که به طور طبیعی و با مقادیر متفاوت در مواد غذایی گوناگون وجود دارند می‌توانند ترکیب غذای مصرفی را در گذشته نشان دهند.عناصری که به طور طبیعی در مواد غذایی وجود ندارند اما می‌توانند سبب آلودگی غذا شوند ممکنست اطلاعاتی را در خصوص نحوه تهیه غذا و ذخیره آن ارائه دهند»(ص 276).
اما باید به خاطر داشت که عناصر کمیاب ضروری شاخص‌های مناسبی برای مواد غذایی نیستند،مثلا با کاهش یا افزایش سطح روی در مواد غذایی تغییرات کمی در سطح روی استخوان ایجاد می‌کند لذا عناصری که فاقد نقش فیزیولوژیکی در بدن هستند،مناسبترند.زیرا میزان آنها در استخوانها کاملا به میزان مصرف آنها بستگی دارد،مانند استُرنسیم و سرب.
بابررسی استرنسیم در بقای استخوانی می‌توان تعیین کرد که رژیم غذایی آنها در گذشته گوشتی بوده و یا گیاهی.لازم به ذکر است که «علی‌رغم پیچیدگی فیزیولوژیکی و تغذیه انسان مهم‌ترین مسئله‌ای که بررسی رژیم غذایی انسان‌ها در گذشته را مشکل می‌سازد دیاژنز یا تغییرات شیمیایی است که استخوانها پس از تدفین در خاک پیدا می‌کنند»(ص 278).
از طریق D.N.Aاستخوانهای باستانی نیز می‌توان اطلاعاتی مانند:ارتباطات موجود بین اقوام و در ابعاد کوچکتر گروه‌ها و افراد مدفون در یک گورستان،تعیین جنسیت اسکلت،بیماریهای ارثی و همچنین عفونی(که سبب آلودگی D.N.A موجود در استخوانها می‌شوند) را کسب کرد.بزرگترین مشکل به لحاظ تکنیکی در مطالعه D.N.A باستانی،آلودگی استخوانها با D.N.A مدرن انسانی است.تعریق ،بزاق وسلولهای پوستی انسان «از منابع مهمی از D.N.A هستند که می‌توانند سبب آلودگی نمونه‌ها شوند»(ص 291).که جهت پیشگیری از این امر استفاده از دستکش و ماسک می‌تواند مفید باشد.اما اینها نیز چندان عملی نیستند.لذا استفاده از تکنیک فشار هوا و یا شناور کردن نمونه در مواد پاک کننده،در جدا‌کردن آلودگی می‌توانند موثر باشند.خاک و دمایی که اسکلت باستانی در آن قرار داشته،در میزان بقای D.N.A موثرند.D.N.A در محیط‌های سردتر بیشتر بقا می‌یابند.از مسائل مهم دیگر در مورد اسکلت‌های دفن شده،این مساله است که در برخی دوره‌ها و در بخش‌هایی از جهان،اجساد را می‌سوزاندند.در سوزاندن اجساد«معمولا تاندن‌ها و نسوج مغزی آخرین بخش از نسوج نرم هستند که از بین می‌روند»(ص 303).در سوزاندن، استخوانها نیز دچار تغییرات ساختمانی و نیز ترکیب شیمیایی می‌شوند.استخوانها به قطعات کوچکتر خُرد می‌شوند اما به طور کامل خاکستر نمی‌گردند.تعیین سن جسد سوزانده شده اطفالی که تاج دندان آنها هنگام مرگ هنوز رشد کامل نکرده‌اند،امکان‌پذیر است.اما در باقی موارد به دلیل اینکه مینا و عاج و تاج دندان در اثر سوزانده‌شدن،تغییر می‌یابند،تعیین سن ممکن نیست.یهترین روش در این موارد اینست که نمونه‌ها را بر‌اساس اینکه به بلوغ کامل رسیده‌اند (با استفاده از اندازه استخوان های بالغین و فقدان شواهدی دال بر اِپی‌فیزهای متصل نشده)به دو دسته بالغین و غیر بالغین تقسیم نماییم»(ص 310). تعیین جنسیت در استخوانهای دچار سوختگی مشکل می‌باشد مگر انکه به طور اتفاقی نقاط کلیدی مانند برجستگی ابروها در جمجمه سالم باقی مانده باشد.آنالیز شیمیایی ،مطالعه بیماری ها از طریق استخوانها و ... در استخوانهای سوزانده‌شده بسیار مشکل می‌باشد ،اما با این وجود مطالعه استخوانهای سوخته در محوطه‌های باستانی دربردارنده اطلاعاتی هست و مطالعه نکردن آنها سبب از دست رفتن اطلاعات ،هرچند اندک در مورد دوره‌هایی می‌گردد که سوزاندن اجساد در آن دوران روش رایج تدفین بوده است(مانند اواخر دوره برنز در قسمت اعظم اروپا).
دلیل دیگری که نشاندهنده اهمیت مطالعه استخوان‌های سوخته است،این است که می‌تواند در خصوص روش‌های تدفین و آداب آن در گذشته اطلاعاتی در اختیار بگذارد.
با بررسی اشیا سوزانده شده همراه جسد و نیز خود استخوانها،می‌توان میزان دمایی که در آنها اجساد سوزانده شده‌اند را تعیین کرد.مثلا استخوانهای سوخته دارای رنگ سفید نشان‌دهنده این هستند که این استخوانها در حرارت‌های بالای 650 درجه سانتیگراد سوزانده شده‌اند.افراد چاق بهتر از افراد لاغر می‌سوزند زیرا پس از اینکه حرارت به حدود 800درجه سانتیگراد رسید، بدن شروع به سوختن در چربی خود خواهد کرد و حرارت بسیار بالایی را تولید خواهد کرد.
و بلاخره اینکه استخوانهای نیم‌سوخته بیشتر به معنای کم بودن زمان احتراق مواد آتشزای بکاربرده شده است و نه به دلیل کمی حرارت آتش،زیرا استخوانها به زمانی حدود دو ساعت نیاز دارند تا به حداکثر حرارت موجود در آتش برسند.

چهارشنبه، 2 مرداد 1387

زبان فارسى حصار هويت ايرانى

iranpoem — Mon, 21 Jul 2008 17:54:18 GMT

روح الله مهر پارسا

	زبان فارسى حصار هويت ايرانى

	برگرفته از: ايران يكشنبه ۲۳ تير ۱۳۸۷


	مدتى است در بعضى از مدارس ابتدايى غير انتفاعى به ويژه در شمال شهر روش تدريس دو زبانه شكل گرفته است و به بعضى از پيش دبستانى ها هم اين مورد سرايت كرده است. در حالى كه كمتر نقطه اى از جهان به دانش آموز ابتدايى زبان خارجى مى آموزند. دوره ابتدايى و حتى راهنمايى و دبيرستان خاص تكميل زبان مادرى و ملى است. در كنار آن آموزش زبان انگليسى در مقطع راهنمايى و دبيرستان ممكن نيست كسى را به مدارج عالى علمى ترقى دهد مگر اين كه زبان مادرى خود را به خوبى بداند، به خوبى بنويسد و به خوبى سخن بگويد. در كشورمان تا همين چهل، پنجاه سال پيش قصه گويى، شاهنامه خوانى و سخنورى در قهوه خانه ها وسيله رايجى براى آگاهى و آشنايى عموم با روايات ملى به حساب مى آمد؛ از موش و گربه، دزد و قاضى، عاق والدين، حسين كرد، حمزه صاحبقران، عروسى بلقيس، عوج بن عنق، بلعم باعور، توبه نصوح، اصحاب كهف گرفته تا كشته شدن ايرج و سهراب و سياوش و پهلوانى سام و زال و رستم و جنگ هاى ايران و توران، همه را مردم ايران مى شنيدند و در كتاب ها و جزوه هايى كه مصور و ارزان براى ايشان چاپ مى شد مى خواندند، در ذهنشان مى ماند و در خاطرشان جا مى گرفت؛ زيرا با زبان مادرى مأنوس بودند. ۴۹ سال پيش (خرداد۱۳۳۸) روزنامه اطلاعات تحت عنوان «چه خطراتى زبان فارسى را تهديد مى كند » بحث جالبى را پيش كشيد كه بعد از نزديك به نيم قرن در حالى كه سوژه نخ نما نشده همچنان هم تازه است زيرا اين قصه سر دراز دارد: «در تاريخ دنيا گذشته از بعضى موارد ضعيف و ناقص كه در بين بعضى ملل قديم مانند بابل، مصر، چين و هند كم و بيش آثارى از بعضى فنون پيدا شده بود در سه جا سه دوره علم به حد كمال رسيده است. نخست در يونان و روم، دوم در دوره تمدن اسلامى از نيمه قرن دوم تا نيمه قرن هفتم هجرى (پانصدسال)، سوم در مغرب زمين (اروپا) بعد از قرن پانزدهم مسيحى به تدريج همه ملل عالم در ادوار مختلف از اين منابع فيض استفاده كرده اند؛ ولى اين مطلب ابداً و اصلاً و مطلقاً ربطى به تعليم زبان خارجى بخصوص انگليسى در دبستان ها و كودكستان هاى ما ندارد، چنان كه حالا هم هيچ ملتى اين كار را نمى كند. به عقيده معتقدان، حفظ زبان به هيچ وجه مستلزم آن نيست كه زبان فارسى در مدارس فارسى زبانان از ميان برود و زبان انگليسى جانشين آن بشود. در مدارس فنى فرانسه، يكى از مواد مسابقه يا به قول خودشان «كنكور» زبان و ادبيات فرانسه است. همچنين در ساير كشورهاى پيشرفته اين كشورها در دنياى كنونى برايشان تنها زبان و ادبيات و مفاخر ادبى و تاريخى باقى نمانده بلكه داراى وسايل امروزى و تجهيزات، صنايع، اقتدارات نظامى و امتيازات علمى نيز هستند و در نتيجه بسيار به زبان و ادبيات خودشان معتقد و علاقه مندند. بدون شك كسى منكر فوايد ياد گرفتن زبان خارجى به طور مطلق و مخصوصاً به نيت كسب علم و معرفت نشده بلكه منظور داخل نكردن زبان خارجى در مراحل ابتدايى تعليم است. * ورود لغات بيگانه لغات فرنگى را براى اولين بار ايرانيانى كه به خارج براى تحصيل رفتند همراه آوردند و بعد هم با اكتشافات و اختراعات جديد از قبيل گرامافون، اتومبيل و غيره اين قبيل لغات نيز خود به خود در زبان فارسى پيدا شد. در خصوص اين قبيل لغات كه در دستور زبان «اسم ذات» خوانده مى شوند چشم پوشى جايز است. كما اين كه ساير ملل نيز غالباً اين لغات را از ملل ديگر مى پذيرند. يا اگر تعصب بيشتر نسبت به زبان خود داشته باشند آنها را مقلوب مى كنند و در اين قسمت عرب ها خاصه يد طولايى دارند. اما پذيرفتن لغاتى غير از اين نيز خود مبحثى دارد. بعضى كلمات در زبان هاى بيگانه وجود دارد كه معانى بسيطى را مى سازند و مثل آنها در زبان فارسى نيست. شايد استعمال اضطرارى اين قبيل لغات را هم بتوان موجه شمرد، مثلاً لغت «انترسان» در فارسى جانشين ندارد. در فارسى يا بايد گفت فلان چيز ديدنى است يا بايد گفت فلان مطلب شنيدنى است يا بايد گفت فلان نكته قابل توجه است اما يك لغت خاص كه به وسعت و جامعيت كلمه «انترسان» باشد نمى توان سراغ كرد. از اين رو دسته لغات گذشته لغاتى است كه روى هوس و بدون منطق وارد زبان مى شود. مثلاً «كوران» كه در فارسى جمع كلمه «كور» يعنى نابيناست ولى در زبان خارجى همان معنايى را افاده مى كند كه كلمه «جريان» به خوبى مى رساند، بنابراين جز هوس هيچ دليلى موجود نيست كه بگوييم «فلانى وارد كوران سياست شد» و نگوييم «وارد جريان سياست شد»... امروزه كلماتى مانند «مرسى» جزء لاينفك زبان فارسى شده و كلمات ديگرى مانند اشل، پارك، ويلا، استوديو، انيستيتو، دكلامه، سن و غيره در برخوردهاى روزانه مكرر استعمال مى شود. بعضى اصطلاحات ديگر هر چند دير آمده اند ولى زود جاى خود را باز كرده اند. مثلاً «سوپر ماركت» كه عنوان فروشگاه بزرگ خواربار است از زبان بقال سرگذر نيز شنيده مى شود، در حالى كه كلمه «فروشگاه» امروز، لباس شويى ويكتورهوگو، كافه رستوران نايب اندرى، اغذيه فروشى ريمبو، لحاف دوزى مدرن و كله پزى رنسانس در تهران به وفور يافت مى شود. يكى از مسائلى كه بارها به آن توجه شده اما هيچ وقت از اين توجهات نتيجه اى به دست نيامده، همين تابلوهاى فرنگى است كه در سراسر شهر تهران به چشم مى خوردو چندين بار نيز از سوى مسئولين اخطار اكيد شده است كه حتى كلمات لاتين نبايد روى تابلوها ديده شود ولى نه صاحبان تابلوهاى «مدرن» گوششان بدهكار بود و نه ... يكى ديگر از نكات، علاقه بعضى مردم نسبت به ماه هاى فرنگى است. بسيارى اوقات ديده شده كسانى مى گويند در ۵۲ يا ۵۳ فلان جا بودم، بعد معلوم مى شود مقصود آنها سال ۱۹۵۲ يا ۱۹۵۳ است. در بسيارى كشورها دو مرجع مهم در مسأله زبان حجت و سند به شمار مى روند؛ راديو و تئاتر. در اين كشورها اگر كسى در مورد زبان به مشكلى برخورد كند آنچه در تئاتر يا راديو بشنود برايش حجت و سند است و حال آن كه متأسفانه در ايران كار به عكس است. در گذشته هاى نه چندان دور بچه ها را در هفت سالگى به مكتبخانه مى فرستادند. ترتيب مكتب رفتن به اين صورت بود كه اول ساعت، خوش مى كردند (منظور وقتى كه نحس نباشد) اگر ساعت اجازه مى داد (طبق تقويم شرعى ساعت سعد باشد) كودك هفت ساله را با يك كله قند نيم منى و يك توپ قدك يا متقال يا تحفه اى از اين قبيل نزد مكتب دار مى فرستادند. آن وقت معلم هم شروع مى كرد به درس دادن و درس اول اين بود: پس مبارك بود چو فر هما اول كارها به نام خدا بعد از آن الفبا و زير و زبر شروع مى شد و وقتى شاگرد با الفباى فارسى كه با مختصر تفاوتى همان الفباى عربى است عم جزء مى خواند و سپس در همان مكتبخانه كتب فارسى مثل گلستان و بوستان و بالاخره صرف و نحو عربى، مقدمات ، منطق ، معانى و بيان را مى خواند و مى آموخت. وقتى دوره مكتبخانه تمام مى شد؛ اگر طفلى قريحه اى داشت دنبال درس خود را در خارج از مكتب ادامه مى داد. معمولاً پس از مكتبخانه رسم بر اين بود كه بعد از طى دوره اطفالى كه تمايل به ادامه تحصيل داشتند جذب مدارس مربوط به حوزه مى شدند. اين دوره از دروس با «جامع المقدمات » آغاز مى شد كه مشتمل است بر امثله و شرح امثله، صرف مير، تعريف و شرح تعريف، عوامل جرجانى، عوامل ملامحسن، عوامل منظومه و غيره... از جامع المقدمات كه مى گذشت، الفيه ابن مالك، شرح نظام، شرح جامى، شرح سيوطى، حاشيه ملاعبدالله، شرح شمسيه در منطق، مغنى و مطول در معانى بيان،مخزن الانشا و ناسخ التواريخ شروع مى شد و بالاخره ديوان سعدى، حافظ، نظامى ، حكيم سنايى غزنوى، مولانا جلال الدين در تمام مراحل چاشنى دروس ديگر بود. بعد از انقلاب مشروطيت و گستردگى كار «وزارت معارف و فوايد عامه و اوقاف» مدارس جديد به تدريج تأسيس شد و مكتب خانه ها نيز در حاشيه قرار گرفتند و بچه ها به جاى مكتب خانه به مدرسه مى رفتند. فرزندان علما نيز قبل از شروع دروس حوزوى در اين مدارس درس مى خواندند. نخستين مدرسه و مكتب علمى ، حوزه درس امام صادق (ع) در مدينه به شمار مى رفت. دراين حوزه، علاوه بر علوم ادبى و دينى، علوم طبيعى مانند شيمى ، فيزيك ، حكمت و فلسفه نيز تدريس مى شد. همه نوع شاگردى در محضر حضرتش حاضر شده و استفاده علمى مى كرد و چه بسا كه دانشمندان طبيعى با كمال آزادى و آرامش به خدمت امام مى آمدند و عقايد و افكار خود را بيان داشته و پاسخ قانع كننده مى شنيدند. شاگردان حضرتش بعضى به ايران آمدند و در شهرهاى اهواز، توس ، اصفهان، قم و غيره حوزه درس دائر كردند. بعد از حوزه درسى امام صادق(ع) درمدينه اولين حوزه رسمى شيمى با بيشتر از هزار سال سابقه؛ حوزه درسى نجف اشرف را مى توان نام برد كه گردانندگان آن عموماً ايرانى بوده اند. بزرگ ترين مدرس اين حوزه علميه، شيخ محمدبن حسن طوسى است كه مزار و مسجد او در نجف اشرف، هنوز هم به نام «مسجد طوسى» شهرت دارد و يكى از سه «محمد نامى» است كه پايه گذار تعليمات مذهبى شيعى بوده اند. اين سه محمد، عبارتند از«محمدبن يعقوب كلينى » از اهل رى. «محمدبن بابويه» قمى و ديگر «محمدبن حسن طوسى» كه هرسه ايرانى پاك نژاد بودند و چهار كتاب تأليف كرده اند كه اساس اجتهاد و فقه مذهب شيعى بر آن چهار كتاب قرار دارد با اين نام ها: «كافى، از كلينى ، «من لايحفر الفقيه» از ابن بابويه، «استبصار» و «تهذيب» از شيخ طوسى. ادوارد براون در تاريخ ادبيات ايران، اين چهار كتاب را (اگرچه به زبان عربى تأليف شده) از ا صول ادبيات ايران قلمداد مى كند، چون بر چهار كتاب ، اثر فكر و نبوغ مردان ايران است كه براى اداره كردن جامعه ايرانيان در نظر گرفته شده بود. به هرروى پيش از اين هم نوشتيم كه ملت هاى كمى در جهان پيدا مى شوند كه تاريخى كهن داشته باشند، در معرض هجوم و تسلط انواع اقوام بيگانه قرار گرفته باشند و هنوز هم زبان و ادبياتشان را حفظ كرده باشند. وجود چند زبان مسلط در دنيا اين حرف را ثابت مى كند. نه مصرى ها با تاريخ كهن و پادشاهى هاى عظيم و نه اينكاها با جوامع پيشرفته شان نتوانستند مانع از تسلط زبان هاى عربى و اسپانيايى شوند. در حالى كه نه حمله اعراب و مغولان و نه هجوم اقوام مهاجم از كشورهاى همسايه نتوانست زبان فارسى را از بين ببرد و ادبيات فارسى را منسوخ كند. برعكس كشور ما به مدد زبان و ادبيات قوى ، حوزه تمدنى گسترده اى دارد. به همين دليل است كه بسيارى از ملت هاى ديگر براى دست و پا كردن هويتى براى خود هريك به گوشه اى از گنجينه ادبيات فارسى چنگ مى زنند و مى كوشند نام شاعران و نويسندگان ايرانى را براى خود مصادره كنند... آرى زبان و ادب فارسى چنان سترگ است كه نه با حمله چنگيز و اسكندر از بين رفت نه با دست درازى كشورهايى كه عمرشان به دو دهه قد نمى دهد اما آيا ما وارثان خوبى براى پاسداشت چنين فرهنگ سترگ و عظيمى هستيم